عصمت الطاف
سیزدهمین برنامهی «سفر کلمات»؛ دیدار، گفتوگو و شعرخوانی با ضیا قاسمی و فهیمه دهقان، با حضور تعدادی از شاعران، نویسندگان و فرهنگیان افغانستان و ایران، در تهران برگزار شد.
این برنامه، عصر روز شنبه، ۶ سرطان/ تیر ۱۴۰۵ به همّت خانهی ادبیات افغانستان و با همکاری عمارت بلخ، به مناسبت سفر این زوج شاعر به ایران، برگزار شد و در آن، ضیا قاسمی، شاعر و نویسندهی کشور؛ فهیمه دهقان، شاعر؛ خانم زاهدی، شاعر و مدیر برنامههای خانهی ادبیات؛ عارف جعفری، آوازخوان و مدیر خانهی ادبیات افغانستان؛ اسماعیل امینی، شاعر و منتقد ادبی اهل ایران، صحبت کردند و برای اشتراککنندگان شعر خواندند.
برنامهی «دیدار، گفتوگو و شعرخوانی با حضور ضیا قاسمی و فهمیه دهقان» با صحبتهای مهتاب ساحل، شاعر و گرداننده برنامه، آغاز شد و با صحبتهای زهرا زاهدی، شاعر و مدیر برنامههای خانهی ادبیات افغانستان، ادامه پیدا کرد.
زاهدی ضمن قدردانی از اشتراککنندگان و همکاری عمارت بلخ، در مورد اهمیت و ضرورت برگزاری چنین برنامههایی سخن گفت. او اظهار داشت که پاسداشت چهرههای فرهنگی، هنری و ادبی، به معنای پاسداشت از هویت و فرهنگ و تثبیت هویت فرهنگیمان است؛ زیرا آنها حافظان و نگهدارندگان هویت فرهنگی جامعهی ما هستند.
سپس، عارف جعفری، هنرمند، آهنگساز و شاعر، در جایگاه قرار گرفت و در مورد فعالیتها و کوششهای ادبی و فرهنگی قاسمی نکاتی را یادآور شد و در اخیر نیز رباعیای برای حاضران خواند.
قاسمی دیگر گویندهی این برنامه بود که ضمن قدردانی از برگزارکنندگان و اشتراککنندگان برنامه، برای مخاطبان شعر خواند و در مورد وضعیت کنونی افغانستانِ زیر چکمههای طالبان صحبت کرد. او که بهتازگی سفری به افغانستان داشته، چشمدیدها و تجربههایش را با مخاطبان شریک کرد.
قاسمی اشاره نمود که در یک نگاه سیاحتی و توریستی، ممکن است اوضاع افغانستان بهتر جلوه کند؛ زیرا ساختوساز در ظاهر شهر جریان دارد و تغییراتی را نیز در ظاهر شهر میبینیم. مأموران طالب هم یاد گرفتهاند که با مسافران و توریستان برخورد مناسبی داشته باشند. این مسائلْ آدمهای سطحینگر و ظاهربین را فریب میدهد که ممکن است تصویر غیرواقعبینانه از وضعیت افغانستان روایت کنند. چنانکه چنین روایتهایی را بارها از سوی تعدادی از یوتیوبران و سلیبریتیهای فضای مجازی شاهد بودیم؛ اما حقیقت این است که در افغانستان کنونی، مسائل بسیار غمانگیزی وجود دارد. فقر و بیکاری بیداد میکنند.
داغ اصلی محرومیت آموزشی و تحصیلی دختران است و همچنین، محدودیت اجتماعی برای زنان. ازاینرو، آیندهی این کشور، بدون آموزش دختران، تاریک و نگرانکننده است.
بهگفتهی قاسمی، کابل امروز بر خلاف کابل دوران جمهوریت، چهرهی پیر و غمانگیزی دارد. در کوچه و بازارش که راه برویم، به وضوع این پیری و غم و اندوه را در سیمای شهر و آدمهایش مشاهده میکنیم. به باور قاسمی، بخشی از این پیری، به خاطر مهاجرت جوانان و فرهنگیان این شهر است که فقط پیران و از پایماندهها باقی ماندهاند.
قاسمی از پل سرخ کابل نیز یاد کرد؛ مکانی که در بیست سال گذشته، نماد ادب و هنر و روشنگری و فرهنگ بود و فضای فرهنگی و روشنفکری در آن وجود داشت؛ اما اکنون چهرهی فرهنگیاش به غارت رفته و خبری از مکانهای فرهنگی آن نیست. کتابفروشیها به حداقلترین رقم ممکن رسیده، کافهها و دیگر مکانهای فرهنگیاش بسته شدهاند و جای آن را رستورانها و فروشگاهها گرفته و از دفاتر رسانهها که در حولوحوش این مکان وجود داشتند، هم خبری نیست و دانشگاههای اطراف پل سرخ نیز دیگر رونق گذشتهشان را ندارند.
بنابراین، پل سرخِ فرهنگی و روشنگری، اکنون تبدیل به پل سرخی شده که بیشتر چهرهی اقتصادی به خود گرفته و این، برای فرهنگ و ادب ما، اتفاق غمانگیزی است.
گویندهی دیگر اسماعیل امینی، شاعر و منتقد ایرانی بود که در مورد پیامدها و آسیبهای جنگ و حکومتهای استبدادی و توتالیتر بر فرهنگ و زبان، سخن گفت. بهگفتهی وی، جنگ و استبداد، زبان و اصطلاحات را ویران میکنند. در چنین وضعیتی، شاعران و نویسندگان هوشمند دست به مقاومت میزنند و در پی حفظ زیرساختهای زبان میبرآیند؛ کاری که فردوسی با زبان فارسی در برابر هجوم و سلطهی عربها و زبان عربی انجام داد.
گویندهی دیگر برنامه، فهیمه دهقان، شاعر ایرانی و همسر ضیا قاسمی بود که علاوهبر اینکه برای مخاطبان شعر خواند، مطالبی نیز از اولین سفرش به افغانستان بیان کرد. او نیز به محرومیت زنان و دختران افغانستان از آموزش و صحنههای اجتماعی پرداخت و آن را مایهی تأسف و نگرانی خواند.
نظر بدهید