عزیز عصیان
طالبان در روزهای اخیر یک سلسله اقدامات هماهنگ و سیستماتیک را جهت حذف و سرکوب نهادهای مذهبی، اجتماعی و رسانهای هزارهها و جامعهی شیعه روی دست گرفته است. تخلیهی اجباری حوزهی علمیه خاتمالنبیین، بازداشت رئیس و اعضای کمیسیون روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع، محاصرهی دفتر کمیسیون عالی شیعیان و مسدودسازی تلویزیونهای ّتمدن و راهفردا، از جملهی این اقدامات طی چند روز گذشته است. هرچند سیاستهای تخلیهی اجباری، کوچاجباری، غصب زمین و مصادرهی اموال هزارهها و شیعیان پس از تسلّط مجدّد طالبان توسط این گروه چیزی جدیدی نیست؛ بااینحال تخلیه، تصرّف و مسدودسازی نهادها و بازداشت افراد همسو با سیاستهای طالبان که طی پنج سال گذشته مدام برای حمایت از این گروه در نشستها و تریبونهای مختلف گلو پاره میکردند، نگرانیهای فزایندهای را به وجود آورده است. این اقدامات بیش از پیش چهره واقعی و سیاستهای حذف، سرکوب و تبعیضآمیز طالبان در قبال هزارهها را آشکار میسازد؛ سیاستها و اقداماتی که به هیچ اصل، تعهد و باوری، جز نسبتهای قومی، نژادی و ایدئولوژیکی متکی نیستند.
۱) تخلیهی حوزهی علمیهی خاتمالنبیین
پانزدهم سنبله ۱۴۰۵، نیروهای طالبان به دستور عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه این گروه، اطراف و محوطهی حوزهی علمیهی خاتمالنبیین در کابل را محاصره کرده و خواهان تخلیهی آن شدند. وزیر عدلیهی طالبان، که در تصرّف، تخلیه و کوچاجباری زمینها و شهرکهای هزارهها و شیعیان شهره است، اینبار اقدام به تخلیهی جایدادی کرده است که مالک آن یک پشتون شیعه قندهاری است. مجتمع فرهنگی خاتمالنبیین شامل مدرسهی علمی، مسجد، کتابخانه، شفاخانه، دانشگاه خاتمالنبیین و همچنین تلویزیون تمدّن میشود. این مجتمع مذهبی، علمی و رسانهای توسط شیخ آصف محسنی، یکی از علمای شیعه، که اصالت پشتونی و قندهاری دارد، در زمان ریاست جمهوری حامد کرزی و در اواسط دهه ۱۳۸۰ پایهگذاری شد.
وزیر عدلیهی طالبان، که همزمان ریاست «کمیسیون جلوگیری از غصب زمین و استرداد زمینهای غصبشده» را نیز به عهده دارد، ادعا میکند که زمین حوزهی علمیهی خاتمالنبیین و تلویزیون تمدّن، امارتی بوده و خواهان استرداد آن شده است. نیروهای مسلّح طالبان پس از محاصرهی حوزهی علمیهی خاتمالنبیین، وارد محوطهی آن شده و با استفاده از زور به تخلیهی حوزه پافشاری کردند. بااینحال، استادان، دانشجویان و کارمندان مدرسه در مقابل فشارهای طالبان مقاومت کرده و دست به اعتراض زدند. نیروهای طالبان اعتراض دانشجویان و استادان حوزهی علمیه را با خشونت و برخورد شدید پاسخ داده و شماری از آنان را نیز بازداشت کردند. براساس گزارش تلویزیون تمدّن، که جزء از نهادهای رسانهای مجتمع فرهنگی خاتمالنبیین است، نیروهای طالبان ۲۸تن از استادان و دانشجویان را در جریان اعتراضها بازداشت کرده است. براساس این گزارش، ۴تن از بازداشتشدگان پس از چند ساعت آزاد شدند؛ اما از سرنوشت ۲۴ تن دیگر تا هنوز جزئیاتی در دست نیست.
تلویزیون تمدّن همچنین گفته است که نیروهای طالبان حسن محسنی، فرزند آصف محسنی، بنیانگذار حوزهی خاتمالنبیین را نیز با خود برده است. این رسانه گفته است که نیروهای وزارت عدلیه، محسنی را به مکانی نامعلوم انتقال داده و تاکنون هیچ اطلاعی از وضعیت وی در دسترس نیست.
پس از بازداشت و سرکوب اعتراضات، نیروهای طالبان با اجبار حوزهی علمیهی خاتمالنبیین را تخلیه کرده و همهی ساختمانهای آن را در تصرّف خود درآوردهاند. نیروهای استخبارات طالبان پس از تصرّف این حوزه ادعا کرد که یک انبار بزرگ اسلحه را کشف کرده است. این انبار شامل دهها میل اسلحه و مهمات سبک و سنگین از جمله راکت، پیکاه و کلاشنکوف بوده است.
محمد جواد محسنی، پسر آصف محسنی در واکنش به کشف انبار تسلیحات توسط طالبان واکنش نشان داد و گفت که این سلاحها در هماهنگی با وزارت داخله و سایر نهادهای امنیتی دولت پیشین و امارت طالبان در این حوزه نگهداری میشده است. محسنی با نشر اطلاعیهای در صفحهی فسبوک خود، ادعای طالبان را رد کرده و نوشته است که روایت این گروه از «کشف سلاح و مهمات» با واقعیت موضوع مطابقت ندارد. او گفته است که «از حدود ۲۰ سال پیش وزارت امور داخله و ریاست عمومی امنیت ملی وقت، برای تأمین امنیت حوزهی علمیهی خاتمالنبیین و مراسمهای بزرگ مذهبی، مقداری سلاح و تجهیزات امنیتی را در اختیار نیروهای مسئول حفاظت از این مرکز قرار داده بودند». محسنی افزوده است که با تسلط طالبان این سلاحها به وزارت داخله این گروه تحویل داده شده بود، اما بعد بخش از آن با تصمیم این وزارت به آنها پس داده شده است.
۲) مسدودکردن تلویزیون تمدّن
تلویزیون تمدّن، در سال ۱۳۸۵ توسط شیخ آصف محسنی، بنیانگذار حوزهی علمیه خاتمالنبیین تأسیس شده است. این تلویزیون، بیشتر برنامههای مذهبی شیعه، اخبار و گزارشهای اجتماعی مربوط به افغانستان و جهان را با توجه به خطمش، سیاستها و منافع حزبی و نهادی محمد آصف محسنی و جمهوری اسلامی ایران پخش میکرد. پس از تسلّط طالبان در کشور، این رسانه فعالیتهای رسانهای خود را در همسویی با سیاستهای این گروه سازگار کرد و به صورت مداوم از آن حمایت میکرد.
با اینحال، وزارت عدلیه طالبان، جایدادهای این شبکهی تلویزیونی و حوزهی علمیهی خاتمالنبیین را امارتی خوانده و خواهان استرداد آن شده است. در این راستا، نیروهای وزارت عدلیه طالبان، در سرطان سال جاری با هجوم به دفتر تلویزیون تمدّن، نشرات این شبکه را متوقف کرد. این تلویزیون در ۱۴ سنبله سال جاری، همزمان با هجوم گستردهی نیروهای طالبان به حوزهی علمیهی خاتمالنبیین، با انتشار بیانیهای رسمی اعلام کرد که نشرات خود را دوباره از طریق ماهواره و شبکههای مجازی از سر میگیرد. در بیانیهی این تلویزیون آمده است که این تصمیم در اعتراض به مسدودکردن راههای قانونی و استفاده از نیروی قهری توسط وزیر عدلیهی طالبان اتخاذ شده است.
تلویزیون تمدّن، اقدامات طالبان را غیرقانونی و با استفاده از نیروی قهری خوانده و گفته است که در اعتراض به شکستن راههای مسالمتآمیز برای حل موضوع، سکوت خود را میشکند و به افشاگری میپردازد. در بیانیهی این رسانه خطاب به طالبان آمده است که: «رسالت تلویزیون اسلامی تمدّن با تصرّف ساختمان، انتقال یا ضبط تجهیزات و حتی ازکارانداختن امکانات فنی آن از بین نمیرود. یک رسانه را میتوان از ساختمانش محروم کرد، اما نمیتوان صدای آن، رسالت آن و مسئولیتش در برابر مردم را خاموش کرد».
تلویزیون تمدّن گفته است که از این پس، در راستای روشنگری افکار عموعی، تمام اسناد، مدارک، مکاتبات، تعهدات، مذاکرات و مراسلات انجام شده با وزارت عدلیه طالبان و نیز جزئیات روندی دعواها و اختلافات خود با طالبان را جهت اطلاع و قضاوت عمومی منتشر خواهد کرد.
۳) بازداشت رئیس و اعضای کمیسیون روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع
نیروهای طالبان روز یکشنبه (۱۵ سنبله)، دفتر «کمیسیون روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع» را در منطقه سرکاریز کابل محاصره کرده و سید صوفی گردیزی، رئیس این کمیسیون، را به همراه هشتتن دیگر بازداشت کردند. گردیزی پیش از این بهعنوان یکی از چهرههای نزدیک به سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، شناخته میشد و در دفاع از نظام امارت طالبان فعالیتهای گستردهای انجام داده بود.
یک منبع (هویت محفوظ) به جاده ابریشم میگوید، اعضای کمیسیون روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع، در دفتر این کمیسیون، که در خانهی محمد محقق قرار دارد، میخواستند در مورد تخلیهی خاتمالنبیین تشکیل جلسه دهند. وقتی وزیر عدلیه از این موضوع باخبر میشود، به نیروهای طالبان دستور میدهد که رئیس و اعضای این کمیسیون را بازداشت کنند. این منبع میافزاید: والی کابل با صوفی گردیزی، رئیس این کمیسیون، تماس میگیرد و او را به دفتر خودش فرامیخواند. گردیزی وقتی به دفتر والی کابل میرسد، با تجمع نیروهای وزیر عدلیه که در انتظار او بودند مواجه میشود. او میگوید، گردیزی توسط افراد مسلّح بازداشت و به وزارت عدلیه منتقل میشود که از آن زمان تا کنون هیچ خبری از وی در دست نیست.
نیروهای طالبان علاوه بر گردیزی، سید حسین شریفی بلخابی، نمایندهی پیشین سرپل در پارلمان، و محمد حسین سنگردوست، نمایندهی پیشین میدان وردگ و ولسوال سابق طالبان در بلخاب را نیز بازداشت کردهاند. دفتر این کمیسیون در خانهی محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی قرار دارد. گردیزی رئیس این کمیسیون یکی از افراد نزدیک محقق در دولت پیشین بود و پس از تسلّط طالبان در هماهنگی با سراجالدین حقانی، کمیسیون روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع را ایجاد کرده بود.
گفته میشود، دفتر کمیسیون پس از بازداشت رئیس و شماری از اعضای آن در محاصرهی نیروهای طالبان قرار داشت. بااینحال، وزارت عدلیهی طالبان امروز چهارشنبه (۱۸ سنبله)، اموال و تجهیزات دفتر روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع را در کابل ضبط کرده است. نیروهای وزارت عدلیه چندین موتر را برای انتقال وسایل این دفتر به محل آورده بودند و تجهیزات را انتقال دادند.
۴) محاصرهی کمیسیون عالی شیعیان افغانستان
نیروهای مسلح وزارت عدلیه، روز دوشنبه (۱۷ سنبله) دفتر «کمیسیون عالی شیعیان افغانستان» را در منطقهی کارته چهار کابل نیز به محاصره کامل درآوردند. دفتر کمیسیون در دفتر روابط مردمی سرور دانش، معاون پیشین ریاستجمهوری، قرار دارد و نیروهای طالبان در اطراف ساختمان مستقر شده بودند. یک منبع آگاه از کمیسیون عالی شیعیان (هویت محفوظ) به جادهی ابریشم میگوید: نیروهای مسلّح مسئول حفاظت از کمیسیون و نیروهای استخبارات طالبان، فوراً در اطراف ساختمان مستقر شده و مانع ورود نیروهای وزارت عدلیه به داخل کمیسیون میشود که سرانجام نیروهای وزارت عدلیه ساحه را ترک میکنند. منبع دیگر، اما میگوید که برخی اعضای کمیسیون عالی شیعیان توسط نیروهای مسلح وزارت عدلیه لتوکوب شده است.
دفتر مطبوعاتی کمیسیون عالی شیعیان افغانستان امروز چهارشنبه (۱۸ سنبله) با نشر اطلاعیهای در صفحه فسبوک خود از عادیبودن اوضاع خبر داد. در اطلاعیه آمده است: «به اطلاع مراجعین محترم رسانیده میشود که کمیسیون عالی شیعیان افغانستان کمافیالسابق باز بوده و فعالیتهای این نهاد بدون وقفه ادامه دارد».
کمیسیون عالی شیعیان افغانستان، نهادی است که در بهار ۱۴۰۳ با هماهنگی و تأیید مستقیم ریاستالوزرای طالبان تأسیس شده و تحت حمایت استخبارات این گروه فعالیت میکند. محمدعلی اخلاقی رئیس این کمیسیون قبلاً در گفتوگو با جاده ابریشم اذعان کرده بود که کمیسیون عالی شیعیان جزء تشکیلات طالبان است و رئیس و اعضای آن براساس پیشنهاد و تأیید این گروه تعیین میشود. این کمیسیون پیش از این، بارها با برگزاری نشستهای بزرگ مردمی، از سیاستهای طالبان دفاع کرده و خود را «پل ارتباطی میان شیعیان و حکومت» معرفی نموده بود. در آخرین نشست عمومی این کمیسیون، محمدعلی اخلاقی، رئیس این نهاد، ضمن تمجید از دستاوردهای اقتصادی و امنیتی طالبان، از همهی شیعیان خواسته بود تا در سایهی نظام اسلامی زندگی کنند. بااینحال، این حمایتها و ابرازهای مداوم وفاداری نیز تا هنوز نتوانسته است اعتماد این گروه نسبت به شیعیان و هزارهها را جلب کند و مانع اقدامات تحقیرآمیز و تبعیضآمیز نیروهای این گروه حداقل برای خودشان شود.
۵) مسدودکردن تلویزیون راه فردا
نیروهای امنیتی طالبان روز یکشنبه (۱۵ سنبله) دفتر تلویزیون «راه فردا» در کابل را مهر و لاک کردند و صاحب امتیاز آن را بازداشت کردند. این اقدام تنها سه ماه پس از بازگشایی این تلویزیون صورت میگیرد. طالبان قبلاً این رسانه را به دلیل وابستگی حزبی و حمایت محمد محقق از حملات پاکستان بر افغانستان مسدود کرده بود. در تاریخ ۹ حوت سال گذشته، حکومت طالبان اعلام کرد که به دلیل مجاز دانستن حملات پاکستان بر افغانستان از سوی محمد محقق، مالک پیشین تلویزیون راه فردا، دستور توقف نشرات این رسانه و مصادرهی املاک محقق صادر شده است. بااینحال، این تلویزیون پس از تغییرات ساختاری و انتصاب صاحب امتیاز و مدیر مسئول جدید با تأیید وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، دوباره نشرات خود را از سر گرفته بود.
همزمان با بازداشت رئیس و مصادرهی اموال کمیسیون روابط مردمی بزرگان هزاره و اهل تشیّع، نیروهای امنیتی طالبان دفتر تلویزیون راه فردا را، که در ساختمان این کمیسیون قرار داشت، نیز مسدود کرد. دفتر تلویزیون راه فردا در منطقهی سرکاریز کابل و در ساختمان محمد محقق، صاحب امتیاز و مالک قبلی این تلویزیون قرار دارد. مسئولان تلویزیون راه فردا قبلاً از طالبان درخواست کرده بودند که به دلیل وجود استودیوها و تجهیزات تلویزیون در خانهی محقق، تا پیداکردن مکان جدید به این تلویزیون اجازهی فعالیت از آنجا را بدهند. طالبان نیز با این درخواست موافقت کرده بودند؛ اما پس از رویدادهای جدید دفتر تلویزیون راه فردا را مسدود کردند.
مرکز خبرنگاران افغانستان مسدودکردن تلویزیون راه فردا و بازداشت سلمان اخلاقی، صاحب امتیاز آن توسط گروه طالبان را محکوم کرده است. این مرکز (۱۵ سنبله) با پخش اعلامیهی از مقامات طالبان خواسته است که هرچه سریعتر صاحب امتیاز این تلویزیون را آزاد کنند. در اعلامیه آمده است: «مرکز خبرنگاران افغانستان این اقدام ادارهی حاکم را بهشدّت محکوم میکند و از مقامات مسئول میخواهد ضمن احترام به رسانههای آزاد، هرچه سریعتر صاحب امتیاز راه فردا را بدون قید و شرط آزاد کرده و اجازهی بازگشایی این رسانه را بدهند».
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است که تلویزیون راه فردا پس از حدود سه ماه توقف، در ماه جوزای سال جاری، با تغییرات ساختاری، از جمله انتخاب سلمان اخلاقی بهعنوان صاحب امتیاز و رحمان میرزاد بهعنوان مدیر مسئول جدید، جواز فعالیت تازه دریافت کرده و مجدداً به نشرات خود آغاز کرده بود.
۶) واکنشها در ارتباط به اقدامات اخیر طالبان
اقدامات اخیر طالبان با واکنشهای گستردهای از سوی احزاب سیاسی، جریانهای مذهبی و نهادهای مدنی مواجه شده است. حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در بیانیهای این اقدامات را «غیرقانونی و تبعیضآمیز» خوانده و آن را دلیل بر «استیصال و درماندگی رژیم استبدادی طالبان» دانسته است. این حزب از جامعهی هزاره و شیعه خواسته است که انسجام و وحدت خود را حفظ کرده و با تدبیر، راههای مقابله قانونی را دنبال کنند.
جنبش ملی اسلامی افغانستان به رهبری مارشال عبدالرشید دوستم، تخلیهی مسجد و حوزهی علمیهی خاتمالنبیین را «عمل شنیع، غیرحقوقی و غیرانسانی» خوانده و از طالبان خواسته است که هرچه عاجل از این اقدام دست بردارند و بازداشتشدگان را آزاد کنند. دوستم تأکید کرده است که «در طول تاریخ هیچ حکومتی با ظلم، استبداد و بیعدالتی دوام نیاورده است».
حزب عدالت و آزادی افغانستان، به رهبری سرور دانش، معاون رئیس جمهور در دولت پیشین، نیز اقدامات طالبان را «ادامهی سیاست سیستماتیک سرکوب» و «در راستای سیاست حذف هزارهها و شیعیان» دانسته و از جامعهی جهانی خواسته است در برابر این سیاستها سکوت نکنند. جمعیت اسلامی افغانستان نیز با صدور بیانیهای، این اقدامات را «نشانهی آشکار دشمنی با نهادهای علمی و دینی» خوانده و تأکید کرده است که چنین رویکردی با واکنش جدّی مردم مواجه خواهد شد.
در واکنشی متفاوت، شورای علما و شورای سراسری اهل تشیّع در قندهار، با صدور بیانیهای نسبت به بستن حوزهی علمیهی خاتمالنبیین و بازداشت حسن محسنی، صوفی گردیزی و شریفی بلخابی ابراز نگرانی کرده و خواستار «بررسی عادلانه، شرعی و قانونی» شده است. این شورا گفته است که «اعتماد عمومی با فشار و اجبار به دست نمیآید؛ بلکه با عدالت، احترام و گفتوگو شکل میگیرد».
نظر بدهید