از تردید در کامیابی تا ایستادن در ردیف استیون هاوکینگ

مدیر وبسایت

حافظ
شکردخت جعفری، از سوی دانشگاه ساری بریتانیا (Surry University) به‌عنوان یکی از دانشمندان برجسته‌ی الهام‌بخش برای نسل‌های آینده انتخاب گردید. خانم جعفری این خبر را پنج‌شنبه (۲۵ ثور ۱۴۰۴) در صفحه‌ی فسبوکش نشر نمود.

خواندن، تحصیل و ایستادن در رده‌های بالای علم و فرهنگ، همیشه برای دختران هزاره سخت و دشوار بوده است. سال‌های سال دختران و زنان هزاره در محرومیت مطلق به سر می‌بردند و از آن‌ها پول، امکانات، شرایط زندگی، رفاه و امنیتِ خاطر دریغ می‌شد. آن‌ها برابر دیگران از امکانات بهره‌مند نبودند تا بتوانند در خواندن و الهام‌بخش‌شدن و اول‌شدن، الگو قرار گیرند. تاریخِ معاصرِ افغانستان، زنان هزاره را با فقر و نداری و کارهای طاقت‌فرسا به یاد می‌آورد، کارها و فعالیّت‌هایی که هدف‌شان بقا بود، نه بزرگ‌شدن، دیده‌شدن و ایستادن و کسب یک منزلت اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. اگر قرار باشد تاریخ معاصر زن هزاره را الگو معرّفی نماید، یقیناً از سخت‌کوشی و جان‌کندن او سخن خواهد گفت.

باری، با وجود عدم امکانات، ممنوعیت سیستماتیک و برخلاف سنّت محلیِ بسیاری از قرّا و قصبات هزاره‌جات که دهه‌ها حاکم بود، اما در همین وهله‌ی آغازین قرن بیست‌ویکم، برای زنان هزاره دروازه‌های مدارس و دانشگاه‌ها باز شد و آن‌ها توانستند از حصار تنگ خانواده بیرون شوند و وارد فضای عمومی و فرهنگی شوند. از زمانی که دولت‌های معاصر افغانستان به کمک جامعه‌ی بین‌المللی فضای دموکراتیک ایجاد کردند، زمینه برای زنان و دختران هزاره مساعد گردید و آن‌ها به مراکز آموزش و تحصیلات عالی هجوم بردند.

شکردخت جعفری یکی از همان زنانی است که روزی و روزگاری درس‌خواندن، به دلیل شرایط سخت مالی و نداشتن امکانات، برایش سخت و دشوار بوده است. او متولد ولایت دایکندی افغانستان است. دایکندی، آن روزها که بخشی از ارزگان بود، در اوایل قرن بیستم، تجربه‌ی قتل‌عام بر پیشانی دارد. زمانی هم که ولایت دایکندی مستقل گردید، از توجّه پلان انکشافی دولت به دور بود. حتی در زمان جمهوریت بسیاری از دانش‌جویان دایکندی، به‌خصوص دانش‌جویان دختر، برای رسیدن به دانشگاه باید از هفت‌خوان رستم می‌گذشتند.

راه‌ها صعب‌العبور و ناأمن بودند و برای دختران هزاره دانشگاه‌ها دور بود؛ حتی تأمین هزینه‌ی مسافرت در مراکز دوردست، برای دختران هزاره دشوار بود. بسیاری از دختران دانش‌جو، حتی پس از آن‌که سال‌های سخت مکتب را تمام می‌کردند و با مشقات بسیار به دانشگاه راه پیدا می‌کردند، باز هم برای ادامه در دانشگاه با مشکلات متعددی روبه‌رو بوده‌اند. شکردخت جعفری در یادداشتی راجع به اعلانِ خبرِ قرارگرفتنش در حلقه‌ی دانشمندان الهام‌بخش نسل‌های آینده‌ی جهان از سوی دانشگاه ساری بریتانیا، به موردی اشاره کرده است که برای عموم زنان افغانستان، به‌خصوص زنان هزاره بسیار آشنا است. او نوشته است که، زمانی حتی این اعتماد به ‌نفس را که در دانشگاه ساری بریتانیا ماستری بخواند، نداشته است؛ همیشه ترس و تهدید همراهش بوده است. او به موقع اشاره کرده است؛ این ترس و تهدید، مرده‌ریگ محصول همان روزهای سختی است که هریک از زنان هزاره به خاطر دارند.
سختی، بخشی از خاطرات دانش‌آموخته‌های مردم هزاره است. هر جایی افغانستان که پا می‌گذاشتیم، تفاوت و تعصب وجود داشت. از غذا در کافه‌ها تا برخورد اساتید در صنف‌ها، همه‌جا تفاوت‌ها آشکار بود. دختران هزاره که از دایکندی آمده بودند، پول کرایه‌ی اتاق‌شان را نداشتند. این طرف، مسئولین دانشگاه، به‌سختی حاضر می‌شدند که برای دختران هزاره که معیار خوابگاه را داشتند، لیلیه بدهند.

اما از میان چنین وضعیتی، برخی از زنان هزاره، به قله‌های بلند موفقیت رسیدند. آن‌ها به همان جاهایی رسیدند که روزی و روزگاری دور و دست‌نیافتنی و خواستِ محال بود. در این جمع، یکی هم دکتر شکردخت جعفری است. هرچند که او مقطع کارشناسی‌اش را در ایران تمام کرده و تجربه‌ی تلخ دانش‌جویی در دانشگاه‌های افغانستان را نداشته است، اما در ایران هم برای یک مهاجر افغانستانی که مدام فقیر و در معرض تبعیض بوده، درس‌خواندن آسان نبوده است.

او بارها به روزهای سخت زندگی‌اش اشاره کرده است. دست‌کم در دوران کارشناسی در ایران، روزهایی داشته که درس‌خواندن برایش بسیار سخت بوده است. اما او ناامید نشده، از درس و دانش دست نکشیده و هم‌چنان گاهی سخت و گاهی آسان ادامه داده است. در نوشته‌ی جدیدش از روزهای سختش یادآوری کرده، اما بلافاصله از پایانِ خوش آن مسیرِ سخت یاد کرده است. او نوشته است که: «روزی بود که حتی اعتماد به نفس نداشتم که آیا می‌توانم ماستری خود را در این دانشگاه در کنار دانش‌جویان بریتانیایی ادامه دهم یا نه. تردید و ترس از ناتوانی همیشه همراهم بود. اما امروز، تصویرم در میان دانشمندان برجسته‌ی جهان، در حلقه‌ای از کسانی که الهام‌بخش نسل‌های آینده‌اند، به نمایش گذاشته شده است».

شکردخت نخستین مخترع و اولین فیزیک‌دان طبی زن از افغانستان است. او دو دستگاه «دوزسنج» و دستگاه «اندازه‌گیری سه‌بعدی دوز اشعه» که در تشخیص درمان بیماری سرطان کمک می‌کند را اختراع کرده است. او پیش از این که در جمع دانشمندان الهام‌بخش برای نسل‌های آینده‌ی جهان قرار بگیرد، در سال ۲۰۲۴ میلادی، برنده‌ی جایزه‌ی مبتکر سال در بریتانیا شده بود.

شکردخت ضمن اشاره به روزهای سخت تحصیلی‌اش، بارها از شرایط سخت تحصیلی زنان در افغانستان هم یاد کرده است. او با جمعی از دیگر معلمین، مکتب آنلاینی را هم ایجاد کرده است که در آن، دختران بالاتر از صنف ششم که در افغانستان تحت حاکمیت طالبان ممنوع‌التحصیل‌اند، به صورت رایگان درس می‌خوانند.

با توجه به وضعیت سخت و ممنوعه‌ی تحصیلی زنان در افغانستان، شکردخت در خبری که راجع به قرارگرفتن خودش در میان دانشمندان الهام‌بخش نسل‌های آینده‌ی جهان نوشته است، به فرزندان وطنش توصیه کرده است که خود را دست کم نگیرند.

او نوشته است: «این پیام من به تمام فرزندان وطن است: خود را دست کم نگیرید. تمرکز کنید بر ارتقای دانش و مهارت‌های‌تان در سطح بین‌المللی». خانم جعفری اکنون در حلقه‌ی دانشمندان الهام‌بخش جهان قرار گرفته است. پس از مشکلات بسیار و پشت سر گذاشتن تمام آن روزهای سخت، او اکنون در ردیفی ایستاده است که استیون هاوکینگ ایستاده است. الگوی زن هزاره و زن هزاره به‌عنوان الگو، جز با سخت‌کوشی و ناامیدنشدن، معنایی ندارد. دکتر شکردخت جعفری نشان داده است که با سخت‌کوشی، امیدوارگی و تداوم، می‌توان به بلندترین قلّه‌های علمیِ جهان ایستاد.