پس از چاشت روز جمعه، ۱۹ ثور ۱۴۰۴خ. انفجاری در یک معدن زغالسنگ در منطقۀ عینی ولایت سغد تاجیکستان رخ داد. در اثر این انفجار که گفته میشود ناشی از انفجار گاز درون معدن بوده، هشت کارگر اهل افغانستان جان باختند. ابر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی یک منبع، تمام قربانیان باشندگان ولایت دایکندی بودند. قربانیان این رویداد کاظم بیگی، عبدالله احمدی، حسینبخش، علیجان، محمدامیر، قربان، اسماعیل رحیمی و حسن علیزاده بودند.
گزارشهای منتشرشده در رسانهها نشان میدهند که این هشت تن کارگر یک شرکت افغانستانی که همکار شرکت فراز تاجیکستان است، بودند.
۱. کاظم بیگی
کاظم بیگی یکی از قربانیان انفجار در معدن ناحیۀ عینی ولایت سغد در تاجیکستان است. کاظم بیگی فرزند غلامعلی باشندۀ روستای چرخِ برگر ولسوالی میرامور ولایت دایکندی بود. بیگی ۳۰ سال سن داشت و هنوز ازدواج نکرده بود. او در سال ۱۳۹۳خ. از لیسۀ ذکور برگر به درجۀ اعلی فارغ شد و در سال ۱۳۹۴ با سپری کردن امتحان سراسری کانکور، در رشتۀ جیولوژی و اکتشاف معادن دانشکدۀ جیولوژی معدن دانشگاه پولیتخنیک کابل راه یافت و در سال ۱۴۰۰خ. از این دانشگاه به درجۀ لیسانس فارغ شد.
او بعد از فراغت از دانشگاه، مدت یک سال بیکار بود و در سال ۱۴۰۱خ. یک دکان خدمات آنلاین کامپیوتری در غرب کابل راهاندازی کرد و در نهایت، به دلیل نبودن شرایط کاری مناسب در افغانستان، در اوایل سال ۱۴۰۲خ. با گرفتن ویزا برای کار در معدن زغالسنگ به تاجیکستان رفت. او مدت یک سال و چهار ماه مشغول کار شاقه در معدن زغالسنگ واقع در ولایت سغد تاجیکستان بود.
انجنیر محمدامین بیگی برادر کوچکتر انجنیر کاظم بیگی در صحبتی با جادۀ ابریشم میگوید که کاظم بیگی سرپرست و نانآور خانواده بود و به خاطر تأمین نیازهای خانواده کار شاقه در معدن زغالسنگ را انتخاب کرد. به گفتۀ امین بیگی، او و برادرش کاظم بیگی در مکتب همصنفی بوده و در دانشگاه پولیتخنیک نیز در یک رشته درس خواندهاند. او میگوید که کاظم بیگی در سال ۱۴۰۰خ. و خودش در سال ۱۳۹۹خ. از دانشگاه پولیتخنیک فارغ شده است و کاظم بیگی به خاطر مشکلات اقتصادی خانواده، یک سال نتوانست به تحصیل بپردازد و یک سال بعد از او فارغ شد.
امین بیگی میگوید که برادرش با وجودی که انجنیر معدن بود و در این بخش تخصص داشت، به عنوان یک کارگر عادی در معدن زغالسنگ کار میکرد. او میگوید که کاظم بیگی، تصمیم ازدواج داشت و در روزهای آینده میخواست به افغانستان بیاید و مراسم عروسیاش را برگزار کند؛ اما قبل از آن، طعمۀ انفجار شد و به جای برگزاری مراسم عروسی، مراسم تشیع جنازهاش را برگزار کردیم. او تمام رؤیاهایش را با خودش به سینۀ خاک برد.
محمدامین بیگی میگوید که دلیل اصلی رفتن کاظم بیگی به تاجیکستان و انتخاب کار شاقه در معدن، نبود زمینۀ کاری در افغانستان برای افراد تحصیلیافته و متخصص بود. به گفتۀ او، کاظم بیگی تلاش کرد تا در داخل افغانستان برایش در ادارات دولتی و یا بخشهای خصوصی کار پیدا کند؛ اما نتوانست کاری پیدا کند. او میگوید که به دلیل شرایط بد اقتصادی کاظم بیگی توان راهاندازی کار شخصی را نیز نداشت و وعدهای که از طرف حکومت برای جذب در وزارت معدن دریافت کرده بود، نیز تحقق نیافت و در نهایت به خاطر تأمین مصارف خانواده به تاجیکستان رفت.
امین بیگی میگوید که شرکت پیمانکار جنازههای قربانیان را بدون تابوت توسط تاکسی و به صورت غیرقانونی و پنهانی از تاجیکستان به افغانستان انتقال داده است. او میگوید که جنازههای قربانیان شنبهشب، ۲۰ ثور ۱۴۰۴خ. ساعت ۱۰ بجه به جبلالسراج ولایت پروان رسیده بود؛ اما شخصی به نام حاجی احمد که پیمانکار شرکت در افغانستان است و کارگران را از افغانستان برای کار به تاجیکستان میفرستد، جنازههای قربانیان رویداد را در جبلالسراج توقف داده و از کابل تابوت برده و بعداً ساعت ۶ صبح روز یکشنبه، آنها را به کابل انتقال داده است.
امین بیگی میگوید که براساس قرارداد کارگران با شرکت، اگر کارگری در جریان وظیفه از بین برود، شرکت ضمن مصارف دفن خاک، باید یک صدوپنجاه هزار افغانی به خانوادۀ متوفی پرداخت کند؛ اما شرکت تا هنوز تنها سی هزار افغانی برای خانوادۀ هریک از قربانیان رویداد پرداخت کرده است. او از گروه طالبان و سفارت افغانستان در تاجیکستان میخواهد تا قضیه را به صورت جدی پیگیری کنند.
۲. قربان فرزند موسی
یکی دیگر از قربانیان رویداد معدن زغالسنگ تاجیکستان، قربان ولد موسی، باشندۀ روستای الودال ولسوالی شارستان بود که حدود پنجاه روز قبل به تاجیکستان رفته بود. قربان چهل سال داشت و ازدواج کرده بود و همراهِ خانواده در کابل زندگی میکرد. به گفتۀ یکی از وابستگان آن مرحوم، قربان دو زن داشت و از او ۷ فرزند به جا مانده است. او قبل از این، مشغول رانندگی بود. او ویزای تاجیکستان را گرفته و برای کار به آنجا رفته بود. نزدیکان قربان به هفتهنامۀ جادۀ ابریشم میگویند که فقر و بیکاری دلیل اصلی رفتن قربان به تاجیکستان بود.
۳. عبدالله احمدی
عبدالله احمدی باشندۀ روستای چرخ برگر ولسوالی میرامور ولایت دایکندی بود. او ازدواج کرده بود و دارای دو فرزند، یکی پنج ساله و دیگری دو ساله میباشد. یک منبع به هفتهنامۀ جادۀ ابریشم گفت که پدر و مادر عبدالله احمدی مریض هستند و وضعیت اقتصادی خانوادۀ احمدی نیز خراب میباشد. عبدالله احمدی را نیز فقر و بیکاری در افغانستان، به تاجیکستان کشانده بود.
۴. اسماعیل رحیمی
اسماعیل رحیمی فرزند حسینداد باشندۀ روستای کَکرَکِ لرگر، منطقۀ خوشکِ ولسوالی اشترلی ولایت دایکندی بود که در حادثۀ انفجار در معدن زغالسنگ در تاجیکستان جانش را از دست داد. او متأهل بود و یک فرزند داشت و فرزندش سال قبل وفات کرد. او از چندین سال بدین سو در معدن زغالسنگ تاجیکستان کار میکرد. یک منبع در صحبت با هفتهنامۀ جادۀ ابریشم گفت که وضعیت اقتصادی خانوادۀ اسماعیل رحیمی خراب است و او برای تأمین نفقۀ خانواده و به خاطر نبود فرصتهای کاری در افغانستان به تاجیکستان رفته بود. به نقل از منبع، پدر و مادر اسماعیل رحیمی به مشکلات قلبی دچارند و با از دادن پسرشان، هردو در وضعیت وخیم به سر میبرند.
۵. حسینعلی زاده
حسینعلی زاده باشندۀ روستای غاسور ولسوالی شارستان ولایت دایکندی بود که در این رویداد کشته شد. از علی زاده دو دختر به سنها شش ساله و یک و نیم ساله به جا ماندهاند. علیداد علیزاده، برادر حسینعلی زاده در صحبتی با هفتهنامۀ جادۀ ابریشم میگوید که برادرش یک سال قبل به خاطر مشکلات اقتصادی به تاجیکستان رفته بود. او میگوید که برادرش به تازگی بعد از آمدن به رخصتی، از افغانستان به تاجیکستان برگشته بود.
۶. علی جان
یکی دیگر از قربانیان علی جان ولد خدارحم است. او ازدواج کرده بود و صاحب ۸ فرزند نیز میباشد. علی جان باشندۀ روستای لرگر ولسوالی شهرستان بوده و چندین سال در معدن تاجیکستان کار میکرده است. مردان پسر علی جان در صحبتی با هفتهنامۀ جادۀ ابریشم میگوید که پدرش به خاطر ادای قرضداری و تأمین مصارف زندگی خانواده کار سخت در معدن زغالسنگ تاجیکستان را انتخاب کرده بود.
۷. محمدامیر
محمدامیر نیز از روستای الودال ولسوالی شهرستان بود و ازدواج کرده بود و صاحب فرزند بود. او قرضدار بود و به خاطر ادای قرضداری برای کار به معدن، به تاجیکستان رفته بود. حدود دو هفته قبل به تاجیکستان رسیده بود. برادر محمدامیر در صحبتی با هفتهنامۀ جادۀ ابریشم میگوید که او یگانه برادرش را از دست داده و فعلاً در شرایط اقتصادی بسیار دشواری قرار دارد.
۸. حسین نجفی
یکی دیگر از قربانیان انفجار در معدنی در تاجیکستان حسین نجفی ولد چمنعلی است. او حدود ۲۰ سال سن داشت و هنوز ازدواج نکرده بود و حدود ۲۵ روز قبل برای کار در معدن به تاجکستان رفته بود. او باشندۀ اصلی منطقۀ الک لرگر ولسوالی شارستان ولایت دایکندی بود. مادر نجفی در صحبتی با هفتهنامۀ جادۀ ابریشم میگوید که خانوادۀ او فعلاً در شهر مزار شریف و در یک خانۀ کرایی زندگی میکند. به نقل از مادر حسین، پدر حسین نیز حدود ۷ سال قبل در یک رویداد در معدن زغالسنگ درهصوف ولایت سمنگان جانش را از دست داد. به گفتۀ مادر حسین، تا کنون شرکت طرف قرارداد کارگران، هیچگونه همکاری مالی با خانوادۀ حسین انجام نداده است. این در حالی است که به گفتۀ محمدامین بیگی، برادر انجنیر کاظم بیگی، طبق قرارداد، اگر کارگری در جریان کار از بین برود، شرکت طرف قراداد باید ضمن هزینۀ دفن خاک، مبلغ یک لک و پنجاه هزار افغانی به خانوادۀ کارگر پرداخت کند.
حادثه چگونه اتفاق افتاد؟
محمدامین بیگی برادر انجنیر کاظم بیگی، در صحبتی با هفتهنامۀ جادۀ ابریشم میگوید که در انفجارِ معدن زغالسنگ واقع در ساحۀ عینی ولایت سغد تاجیکستان که منجر به کشته شدن هشت کارگر اهل افغانستان شد، یک اتفاق نبوده؛ بلکه ناشی از بیمسئولیتی و عدم توجه مسئولان شرکت بوده است. او میگوید که براساس معلومات و یافتههای او، قبل از اینکه کارگران داخل معدن شوند، باید معدن به لحاظ ایمنی توسط متخصصان بخش مربوطه چک و بررسی شود که این کار انجام نشده بود. او میگوید که شرکت هیچ برنامه و پلانی برای حفظ و مراقبت از جان کارگران نداشته است. او میگوید که کاظم بیگی همواره از کمتوجهی شرکت در برابر حفظ و مراقبت از جان کارگران شکایت داشت. به نقل از امین بیگی، تیم هفت نفری به سرپرستی شخصی به نام علی جان ماما بعدازظهر روز جمعه، ۱۹ ثور ۱۴۰۴خ. داخل تونل شده و انفجار در داخل تونل در مسیر راه، نارسیده به ساحۀ کار صورت گرفته است. ساحۀ کار این تیم در شش صد متری واقع بوده و انفجار در ساحۀ بین ۲۰۰ متری و ۴۰۰ متری تونل رخ داده است.
یک شرکت افغانستانی که پیمانکار شرکت فراز در تاجیکستان است، از چندین سال بدینسو کارگران اهل افغانستان را برای کار در معدن زغالسنگ به تاجیکستان میفرستد. رئیس تقی دلسوز و رئیس روحالله، مسئولان شرکت افغانستانی و پیمانکار شرکت تاجیکستانی هستند. به نقل از یک منبع، شخصی به نام حاجی احمد که در کابل زندگی میکند، مسئول هماهنگی و اعزام نیروی کاری افغانستانی به تاجیکستان میباشد. به گفتۀ این منبع، فعالیت این شرکت افغانستانی غیرقانونی بوده و از همین رو اکثریت کارهای این شرکت به صورت مخفیانه انجام میشود.
منبع دیگری از تاجیکستان به هفتهنامۀ جادۀ ابریشم گفت که شرکت استخراج معدنی که در ساحۀ عینی ولایت سغد تاجیکستان فعالیت دارد، انجنیرهای مسلکی نداشته و حتا یک تعداد از مسئولان شرکت سواد خواندن و نوشتن ندارند. به گفتۀ این منبع، پس از رویداد و انفجار در معدن، به تازگی شرکت مذکور ۶ نفر انجنیر مسلکی از کابل آورده است. به گفتۀ این منبع، حدود ۸۰۰ نفر کارگر اهل افغانستان در معدن زغالسنگ سرکویی ناحیۀ عینی ولایت سغد تاجیکستان کار میکنند.
یک منبع که نخواست در گزارش از وی نامبرده شود، به هفتهنامۀ جادۀ ابریشم گفت که شرکت به نحوی از مجبوریت کارگران افغانستانی در معدن ساحۀ عینی ولایت سغد تاجکستان سوء استفاده میکند. به نقل از این منبع، شرکت هم حقوق کارگران را به موقع پرداخت نمیکند و هم به مسائل ایمنی و حفاظتی کارگران کمتر توجه میکند.
در تازهترین مورد یک کارگر دیگر اهل افغانستان نیز در اثر انفجار دیگری در داخل معدن کشته شد. براساس گزارش رسانهها، این کارگر مختار رضایی نام داشته و باشندۀ ولسوالی شارستان ولایت دایکنده بوده است و روز پنجشنبه، ۲۵ ثور، هنگام کارگزاری مواد منفجره در داخل معدن، جانش را از دست داده است. گفته میشود کارگران در این معدن برای کندن زغال از مواد منفجره استفاده میکنند.
به نقل منبعی، شرکت پس از رویداد روز جمعه، ۱۹ ثور ۱۴۰۴خ. که منجر به کشته شدن هشت کارگر افغانستان شد، برخی از اقدامهای حفاظتی را روی دست گرفته است.
نظر بدهید