دکتر عصمت الطاف
در چهار سال سلطهی دومِ گروه طالبان، دو معضل جدّی هزارهجات را بهشدّت تکان داده و آیندهی تاریک را فراروی مردمان آن قرار داده است؛ یکی هجوم کوچیها، آزار و اذیت دهنشینان و تخریب کشتزارها و علفچرهای آنان؛ دیگری، ادعای مالکیت کوچیها بر زمینها و علفچرهای میراثیِ هزارهها به دو شیوهی اقامهی دعوای حقوقی و هجوم مسلّحانه. براساس یافتههای هفتهنامهی جادهی ابریشم، با توجّه به اینکه ادارههای محلی طالبان، بهصورت آشکارا از کوچیها حمایت میکنند و عملاً همدست آنهاست، کوچیها چپ و راست در مناطق مختلف هزارهجات، اقامهی دعوای حقوقی کرده و بر زمینهای میراثی و پدریِ دهنشینان، که نسل اندر نسل مالک آنها بودهاند، ادعای مالکیت میکنند؛ حتی در پارهای از موارد، آنها را متهم به جرمهای انجامنداده کرده، از آنها طلب خسارت نموده و با حمایت طالبان و اسلحه و خشونت، دیه دریافت کردهاند.
یکی از ولایاتی که طی چهار سال گذشته، شاهد این نوع برخوردها و منازعات بود و دهنشینان از آزار و اذیت و ادعاهای کوچیها در امان نبودند، ولایت بامیان است. در بامیان، دعواهای حقوقی زیادی از سوی کوچیها راه انداخته شد، که بهگفتهی شاهدان محلی، بلااستثنا به نفع کوچیها فیصله گردیدند، دهنیشنان را آواره کردند و یا آنها را مجبور به پرداخت مبالغ هنگفت نمودند. اسناد و شواهدی که هفتهنامهی جادهی ابریشم بدانها دست یافته، نشان میدهند که مراجع امارت اسلامی طالبان، از ولسوال، آمریت حقوق، محکمهی ابتدائیه و قومندانی ولسوالیها گرفته تا والی، محکمهی مرافعه، قوماندانیهای امنیه و کمیسیونهای حل منازعات کوچیها و دهنشین، از کوچیها حمایت کرده و دعاویِ حقوقیای کوچیها علیه دهنشینان بامیان را بهصورت یکجانبه و ناعادلانه، به نفع کوچیها فیصله کردهاند. در مواردی که کوچیها هیچ سندی جز ادعای تُهی نداشته، محاکم سکوت کردهاند؛ نه فیصلهای صادر کرده و نه کوچیها را به خاطر خشونت و تهاجمشان به میز محاکمه کشاندهاند.
همچنین، یافتههای جادهی ابریشم نشان میدهند که محاکم، ادارات محلی و هیئتهای گروه طالبان، که به محل منازعه اعزام میشوند، اسناد، شواهد و مدارک دهنشینان هزاره را اصلاً مشاهده و بررسی نمیکنند و فیصلهها را صرفاً با اظهارات و احیاناً اسناد دستداشتهی کوچیها، انجام میدهند. به همین جهت، دهنشینان این فیصلهها را نمیپذیرند. باوجودیکه دهنشینان در بسیاری موارد، از خانه و کاشانهشان بهصورت اجباری کوچ داده شده و بیجا گردیدهاند، اما در همین وضعیت، تا سترهمحکمهی ادارهی طالبان هم پیش رفته و خواستار اجرای عدالت شدهاند.
کوچیها؛ از عضویتِ «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» تا طرف دعوا
در بسیاری از دعاویِ کوچیها علیه دهنشینان هزاره در بامیان، مدعی و مدّعیان، هم عضو «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» بوده هم طرف دعوا، یعنی همزمان هم قاضی بوده هم شاکی و طرف دعوا. به همین جهت منابع محلی میگویند که این دعواها، به خاطر عضویت کوچیها در کمیسیونها و نفوذ آنها در محاکم، بلااستثنا بهصورت یکجانبه و ناعادلانه، به نفع کوچیها فیصله شدهاند.
در سال ۱۴۰۲، زمانی که شش عضو هزارهتبار «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» علیه فیصلههای ناعادلانهی کمیسیون اعتراض کردند، یکی از آنها در صحبتی با روزنامهی اطلاعات روز، به تاریخ ۳۰ سنبلهی ۱۴۰۲خ. نیز به این مسئله اشاره کرده بود: «اعضای کوچی کمیسیون، هم دعواکننده بودند، هم قاضی و هم فیصلهگر».
در گزارش زیر، به کوچیهایی که همزمان هم عضو «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» بودند و هم بر زمینهای تعدادی از روستاهای ولایت بامیان ادعای مالکیت داشتند، پرداخته میشود.
- حاجی تاتا، عضو «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین»، سال ۱۴۰۱
حاجی تاتا فرزند حاجی ادا مربوط به طایفهی الدینخیل، باشندهی اصلی ولایت لوگر است. او در سال ۱۴۰۱خ. (سال اقامهی دعوا) عضو کمیسیون بود و همراه شرکایش، در مورد بخشی از زمینهای روستاهای قاش مَقَق، زنگیبید، گلی، غَوُچنو، توبک و رشک، از مربوطات منطقهی پشتهی غُرغُری ولسوالی پنجاب ولایت بامیان، اقامهی دعوا کرد. بهگفتهی منابع محلی، حاجی تاتا، با استفاده از جایگاه و نفوذش در کمیسیون، فیصلهی یکجانبه و غیابی به نفع خود و شرکایش به دست آورد.
بر اساس اسنادی که در اختیار جادهی ابریشم قرار گرفتهاند، این فرد، همراه فرد دیگری به نام حاجی یاگل، شش عریضه، به تاریخ ۱۳/ ۱۱/ ۱۴۴۳هـ.ق. برابر با ۲۳ جوزای ۱۴۰۱خ. علیه زمینهای باشندگان روستاهای یادشده، در «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» ولایت بامیان، ثبت نمود.
گزارش نُهصفحهای هیأت اعزامی «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» به ساحه، در سال ۱۴۰۱خ.، که به دست جادهی ابریشم رسیده، نشان میدهد که تمامی این شش دعوای حقوقی، به نفع حاجی تاتا، حاجی یاگل و سایر شرکای کوچیشان، فیصله شدهاند. در تمامی این شش مورد، ادعا شده که مردم محل، اسناد و شواهدی در دست نداشتهاند که نشاندهندهی مالکیت آنها باشند. اما برخلاف ادعای کوچیها، یکی از دهنشینانِ طرفهای دعوای حقوقی میگوید که هیئت «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین»، اسناد و شواهد دهنشینان را اصلاً ندیدهاند و پیش از بررسیِ اسناد آنها، فیصله صادر کردهاند.
همچنین، بر اساس اسناد به دستآمده از قضیهی رشک، حاجی تاتا و حاجی یاگل، در سال ۱۴۰۱خ. طی عریضهای عنوانی ولسوالی پنجاب، بالای زمینهای روستای رَشَک از مربوطات منطقهی پشتهی غُرغُری ولسوالی پنجاب، نیز ادعای مالکیت کردند. سپس، این دوسیه به «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» در ولسوالی پنجاب ارسال شد. کمیسیون، بعد از دو ماه، قضیه را به «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» در مرکز بامیان ارسال کرد. پرونده، یک سال در کمیسیون ماند و در ماه جوازی سال ۱۴۰۲خ. جلسهی «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین»، در مرکز ولایت بامیان دایر گردید. «تاتا» و «یاگل» در این جلسه ادعا کردند که از کمیسیون سال ۱۴۰۱، فیصله دارند که به نفع آنها صادر شده است.
به گفتهی مردم محل، این ادعا در حالی مطرح شده که سال گذشته، هیچ جلسهای برگزار نشده و اگر برگزار شده، آنها که یک طرف دعوا بودند، در جریان قرار نگرفته است. حتی فیصلهی کمیسیون هم به آنها ابلاغ نشده است. در جلسهی ماه جوزای ۱۴۰۲خ. اعضای پشتونتبار کمیسیون حل منازعات، خواستار تأیید گزارش و فیصلهی کمیسیون سال پیش در مورد روستای «رَشَک» میشوند که این بار اعضای هزارهتبار این کمیسیون، موضوع را رد میکنند. بدین سبب، فیصلهی مذکور در آن زمان اجرایی نمیشود. اما پس از کشوقوسهای زیاد و ادعای تعدادی از کوچیهای دیگر، سرانجام، به تاریخ ۶ اسد ۱۴۰۴خ. افراد مسلح گروه طالبان، به روستای رشک هجوم میبرند، خانههای اهالی روستای رشک را قفل میکنند و خودشان را از خانههایشان اخراج مینمایند و زمینهای آنها را کوچیها تصاحب میکنند.
- حاجی محمود، عضو کمیسیون سال ۱۴۰۲
حاجی محمود هم در سال ۱۴۰۲ عضو «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» بوده است. او هم در زمانی که عهدهدار این سمت بوده، در مورد زمینهای عنکهی نیقول ولسوالی پنجاب، اقامهی دعوا میکند. بر اساس اسناد موجود، حاجی محمود با تعدادی از کوچیهای دیگر، در سال ۱۴۰۲ خ، با ثبت عریضهای در کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین»، بالای زمینهای روستای عنکهی نیقول ولسوالی پنجاب، ادعای مالکیت کردند و بدین سبب، هیأتی برای بررسی قضیه به ساحه فرستاده شد.
منابع محلی میگویند که هیأت کمیسیون، بعد از بررسی ساحه، دعوا را به نفع کوچیها فیصله کردند. طبق فیصلهی آنها، باشندگان عنکهی نیقول، باید ۲۲ سال اجارهی زمینهای خود را بپردازند و هزینهی قطع ۶۶ اصله درخت و تخریب ۸ باب خانه را نیز بدهند.
یافتههای جادهی ابریشم نشان میدهند که این فیصله بر مردم این روستا تطبیق شد. طرف دعوای کوچیها در این قضیه، دو لک افغانی را طبق فیصلهی کمیسیون، سالانه ۵۰ هزار افغانی، دریافت کرده است.
- حاجی طوطی، رئیس کمیسیون حل منازعات، ۱۴۰۲
یکی از افرادی که هم طرف دعوا بوده و هم رئیس کمیسیون حل منازعات، حاجی طوطی است. در زمانی (۱۴۰۲) که او ریاست کمیسیون را به عهده داشته، نواسهی او، خیالگل ولد گل خان ولدیت طوطی، بالای «نیم دفتر» زمینهای روستای «درهی مندی» ولسوالی پنجاب ولایت بامیان ادعای مالکیت میکند. خیالگل عریضهاش را به کمسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین ولسوالی پنجاب درج مینماید.
در همان سال، کمیسیون حل منازعات ولسوالی پنجاب، دعوا را به نفع خیالگل فیصله میکند. براساس گفتههای منابع محلی و به روایت اسنادی که در اختیار جادهی ابریشم قرار گرفتهاند، به تاریخ ۴ میزان ۱۴۰۲، گروه طالبان در ولسوالی پنجاب، به روستای «درهی مندی» رفتند و فیصلهی کمیسیون را تطبیق کردند؛ لذا زمینهای این روستا را به کوچیها واگذار کرده و باشندگان محل را کوچ اجباری دادند.
علیرغم این فیصله، مردم روستای «درهی مندی» بازهم ناامید نشدند و قضیه را از طریق ستره محکمه در کابل، پیگیری کردند. ستره محکمهی گروه طالبان، دستور انتقال دوسیه را به کابل صادر میکند. بر این اساس، پس از دستور ستره محکمه، محکمهی مرافعهی بامیان، حکم کمیسیون را لغو اعلام کرده و نهایتاً بررسی قضیه را به محکمهی ابتدائیهی ولسوالی پنجاب واگذار مینماید.
- حاجی اصیل خان فرزند ظریف خان
حاجی اصیل خان فرزند ظریف خان، کوچیای از روستای هونی سفلی، ولسوالی مرکز ولایت لوگر است. در سال ۱۴۰۱خ. ریاست «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» را به عهده داشت و در سال ۱۴۰۳، عضو آن بود. او یکی از ۲۵ مدعی زمین بند کوسه بود. در سال ۱۴۰۲خ، همراه ۲۴ نفر کوچیِ دیگر، بالای زمین بازار بند کوسه ادعای مالکیت کردند. بازار بندکوسه شامل ۱۰۹ باب دکان، ۳۰ باب غرفه، دو باب هوتل و سه باب مکتب، همراهِ ساحهی سبز آنها میشود.
کوچیها پس از اینکه نتوانستند به زور این ساحه را بینشان تقسیم کنند، در «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» دعوای حقوقی باز کردند و حاجی اصیل، با استفاده از نفوذی که داشت، در غیاب باشندگان محل، فیصلهای به نفعشان دریافت کرد و به تاریخ ۸ میزان ۱۴۰۲خ. هیأتی از ادارهی محلی گروه طالبان در ورس، به بازار بند کوسه آورد تا فیصلهای غیابیشان را تطبیق کنند؛ اما مردم اعتراض و استدلال کردند و جلوشان را گرفتند. آنها به تاریخ ۹ میزان همین سال، شبهنگام بیشتر از نصف درختان ساحهی سبز مکتب «پیتاب سراب» را قطع کردند. فردای آن روز، باشندگان محل مانع قطع درختان شدند و کوچیهای مسلح، آنها را تهدید به مرگ کرده، با زور و اسلحه مردم را متواری کردند.
جانبداری کمیسیون حل منازعات از کوچیها
افزون بر عضویت طرفهای کوچیِ دعاوی در محاکم و کمیسیونها و نفوذ آنها، اسناد و اظهارات منابع محلی نشان میدهند که کمیسیون و هیئتهایی اعزامی به ساحات مورد منازعه، کاملاً برخورد جانبدارانه و یکجانبه داشتهاند. در چهار سال گذشته، موردی پیدا نمیشود که این کمیسیونها علیه کوچیها فیصلهای صادر کرده باشند و دست کوچیها را از یخن مردم کوتاه کنند. هر جا و هر زمانی که کوچیای ادعای مالکیت کرده، کمیسیون حل منازعات، اولین ادارهای بوده که کوچیها را حقبهجانب دانسته، دعوا را به نفعشان فیصله کرده و زمینهای مردم را به آنها سپرده است. چنانکه در جای دیگری هم یاد شد، بلااستثنا، در گزارشهای خود یادآوری کرده که اهالی روستا، سند و شواهدی در دست نداشتهاند که نشاندهندهی مالکیت آنها بر زمینهایشان باشد. درحالیکه اسناد صاحبان زمین را اصلاً ندیده، یا دیده، اما لحاظ نکردهاند.
بر اساس گزارش هیئت اعزامی این کمیسیون، که به تاریخ ۳۱/ ۵/ ۱۴۰۱ و ۲، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵/ ۶/ ۱۴۰۱، از شش دعوای حقوقی حاجی تاتا فرزند حاجی ادا، یاگل فرزند توکل و شرکایشان، با اهالی روستاهای قاش مَقَق، زنگیبید، گلی، غَوُچنو، توبک و رشک، از مربوطات منطقهی پشتهی غُرغُری ولسوالی پنجاب، ارائه کرده، تمامی این شش قضیه، به نفع کوچیها فیصله شده و بیشترشان هم تطبیق شدهاند. آخرین مورد، کوچ اجباری اهالی روستای «رشک» بوده که توسط افراد مسلح گروه طالبان به تاریخ ۶ اسد ۱۴۰۴ به نفع کوچیها به انجام رسیده است.
همچنین، کوچیها در سال ۱۴۰۴، بالایی یک دفتر زمین روستای چهارده ولسوالی یکهولنگ ولایت بامیان ادعای مالکیت کردند. بعد از جنجالهای زیاد، در نهایت باشندگان محل مجبور شدند زمینهایشان را از کوچیها خریداری کنند و مبلغ ۳۹ لک افغانی، به کوچیها بپردازند.
به همین شکل، بر اساس گفتههای منابع محلی و اسناد و شواهدی که به دست جادهی ابریشم رسیده، قضایای ادعای مالکیت یک نفر کوچی به نام عبدالغنی بالای ۴۷ جریب زمین مرکز ولسوالی ورس، در سال ۱۴۰۱؛ ادعای مالکیت دو نفر کوچی به نامهای محمداکبر و غفور، بالای زمینهای روستای دیوالکِ منطقهی تربلاق ولسوالی پنجاب، در سال ۱۴۰۱؛ ادعای مالکیت دو نفر کوچی به نام داکتر ولی و حاجی نارنجان بر نیم خورد زمین روستای شینیهی کرمان ولسوالی پنجاب، در سال ۱۴۰۱؛ ادعای مالکیّت سه نفر کوچی به نام چاچا ولد ظاهرخان، شیرین ولد نظرمحمد و صواب ولد نواب بالای زمینهای روستای سیبقولکِ منطقهٔ درازقول ولسوالی پنجاب، در سال ۱۴۰۲؛ ادعای مالکیت ۲۵ نفر کوچی بالای بازار بند کوسه، در سال ۱۴۰۲؛ ادعای مالکیت کوچیها بالای زمینهای للمی و علفچرهای روستای حوض محمود منطقهی پشتهی غرغری، در سال ۱۴۰۲ و… همه به نفع کوچیها فیصله شدند.
برخورد دوگانهی محاکم و کمیسیون حل منازعات
در دعواهای حقوقی میان کوچیها و دهنشینان، محاکم و کمیسیون حل منازعات، دو نوع برخورد داشتهاند:
الف. در صورتی که کوچیها اسنادی داشته، ولو نادرست و جعلی، محکمهها و کمیسیون حل منازعات، بدون در نظرداشت اسناد و قبالههای شرعیِ دهنشینان، قضایا را به نفع کوچیها فیصله کردهاند. از قضا این فیصلهها، اغلب در غیاب دهنشینان صورت گرفته است؛ زیرا اصلاً دهنشینان به محکمه خواسته نشدهاند. بعد از فیصله، دهنشینان را یا مجبور به پرداخت قیمت زمینها کرده و یا آنها را کوچ اجباری دادهاند. در حدود ۹۵ درصد از قضایا و فیصلهها، از این دست هستند.
ب. اما در صورت که کوچیها بدون اسناد و شواهدی، بالای زمینی ادعای مالکیت کرده و دعوای حقوقی راه انداخته، در مقابل، دهنشینان اسناد و شواهد عرفی و قانونی داشتهاند، کوچیها اصلاً در محاکم حاضر نشدهاند. اما کمیسیون حل منازعات و محاکم، با وجود پیگیری روستانشینان، پرونده را مفتوح نگهداشته و براساس اسناد ارائهشدهی صاحبان زمین، محکمهای برگزار نکرده و فیصلهای هم صادر نکردهاند.
برخورد دوگانهی «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» و محاکم ابتدایی و مرافعهی ولایت بامیان، در مورد دعواهای حقوقی کوچیها و دهنشینان، آشکارا نشاندهندهی جانبداریشان از کوچیها است. درحالیکه بر اساس قانون، اگر یکی از طرفهای دعوا، بدون ارائهی اسناد و شواهد، طرف دیگر را متهم نماید، در صورت اثبات بیگناهی یا ذیحقبودن متهم، علاوهبر اینکه دعوا به نفع مدعیعلیه صادر میشود، ادعاکننده و شکایتکننده، مکلف به پرداخت خسارت و اعادهی حیثیت است.
مثلاً در سال ۱۴۰۲، کوچیها با درج عریضهای در کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین ولایت بامیان، بالای یک دفتر زمین روستای فیروزبهار ولسوالی یکهولنگ، ادعای مالکیت کردند. عاطفی، محمد و چند نفر دیگر از باشندگان فیروزبهار، صاحبان زمین هستند. به نقل از منابع محلی، بررسی قضیه، در کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین، به نتیجه نرسید و در نهایت در سال ۱۴۰۳، موضوع به محکمهی ابتدائیهی ولسوالی یکهولنگ محول شد. بعد از آن، کوچیها از پیگیری دست کشیدند و محکمه نیز پس از آن حکمی صادر ننمود.
به همین شکل، در سال ۱۴۰۲، یک نفر کوچی، به نام حاجی نورا جان، بالای یک خورد زمین (ربع یک دفتر زمین) روستای کیجکِ منطقهی کرمان ولسوالی پنجاب، ادعای مالکیت کرد. بهگفتهی منابع محلی، قضیه به «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» ولسوالی پنجاب راجع شد؛ اما نتیجهاش مشخص نشد. سپس، آن را به محکمهی ولسوالی پنجاب فرستاد. صاحبان زمین، حاجی محمدعلی محمودی و بستگانش، سند مالکیت قانونی و شرعی داشتند که آن را به محکمه ارائه کردند. بهگفته منابع، پس از ارائهی اسناد از سوی باشندگان روستای کیجک، کوچیها دنبال قضیه را رها کردند و محکمه نیز مانند موارد دیگر، سکوت کرد و نتوانست فیصلهای صادر نماید. این در حالی است که در طول این چهار سال، محاکم ولایت بامیان و کمیسیون حل منازعات، فیصلههای غیابی زیادی، به نفع کوچیها صادر کرده است.
تهدید اعضای هزارهتبار کمیسیون حل منازعاتِ بامیان
در ۱۴۰۲، «کمیسیون حل منازعات کوچی و دهنشین»، تمامی دعواها و منازعات کوچیها و دهنشینان بامیان را بهصورت ناعادلانه و یکجانبه، به نفع کوچیها فیصله کردند. همین مسئله باعث شد که شش عضو هزارهتبار این کمیسیون، نسبت به فیصلههای یکجانبهی کمیسیون، مبنی بر واگذاری زمینهای مردم دهنشین به کوچیها، اعتراض کنند و به تاریخ ۲۲ سنبله ۱۴۰۲، کمیسیون را ترک نمایند.
یکی از منابع به جادهی ابریشم اظهار میکند که در این کمیسیون، صدای آنها شنیده نمیشد و کمیسیون هم در مورد قضایا تحقیق نمیکرد. اسناد کوچیها را، بدون تحقیق و بررسی، تأیید و دعوا را به نفع آنها فیصله میکردند. بهگفتهی این منبع، «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» در ۱۴۰۲، ۲۰ عضو داشت که از این میان، فقط ۶ نفر آن هزارهتبار بودند.
بهگفتهی منبع مذکور، در جلسهای که در بارهی دعواهای کوچیها و دهنشینان، تصمیم گرفته میشد، اعضای هزارهتبار را خبر نمیکردند؛ لذا در غیاب آنها، قضایا را به نفع کوچیها فیصله میکردند. هنگامی که فیصلهها صادر و مکتوب میشد، اعضای پشتونتبار و ساداتتبار کمیسیون، آنها ابتدا را مهر و امضا میکردند، سپس برای گرفتن تأیید و امضای اعضای هزارهتبار، به آنها پیشکش مینمودند. ازینرو، وقتی آنها جانبداری رئیس و دیگر اعضای کمیسیون را در این قضایا دیدند، علیه این بیعدالتی و جانبداری اعتراض کردند و در ۲۲ سنبله ۱۴۰۲، کمیسیون را ترک کردند. غلامعلی آزاد، از ورس (عضو)، ۲٫ علیرضا احسان، از ورس (عضو)، ۳٫ امین احمدی، از یکهولنگ ۱ (عضو)، ۴٫ علی عزیزی، از یکهولنگ ۲ (عضو)، ۵٫ محمداکرم فصیحی، از پنجاب (عضو) و ۶٫ حاجی محمد اسحاق یزدانی، از شهیدان (عضو)، از این جمله بودند. بهگفتهی منبع، اعضای کوچی کمیسیون، هم مدعی بودند هم قاضی و هم فیصلهکننده. به باور او، معلوم بود که دعواها به نفع کوچیها، یعنی به نفع خودشان فیصله شوند.
این اعتراض، باعث شد که دیگر اعضای کمیسیون، در صدد تهدید و آزار آنها برآیند و تلاش کنند از این طریق، تأیید آنها را بگیرند.
حمایت ادارههای محلی گروه طالبان از کوچیها
یکی از موانع جدّی در حلّ عادلانهی دعواهای حقوقی کوچیها و دهنشینان، مداخلهی غیرقانونی یا فراقانونیِ والی، قوماندان امنیه و دیگر نهادهای محلی گروه طالبان در قضایای حقوقی است. این نهادها در همدستی با محاکم این گروه و «کمیسیون حل منازعهی کوچی و دهنشین»، طرفهای هزارگی و بومی این دعواها را بازداشت، زندانی، لتوکوب کرده، و در مواردی، بهزور اثر انگشت آنها را پای فیصلههای ناعادلانه و جانبدارانهی محاکم ابتدایی، شهری و مرافعه، و «کمیسیون حل منازعهی کوچی و دهنشین» گرفتهاند.
طبق اسناد موجود، در ۱۲ سرطان،۱۴۰۲، هیأتی متشکل از نمایندگان «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» و ادارهی اقوام و قبایل بامیان، به پشتهی غرغری ولسوالی پنجاب بامیان سفر کردند تا حکم واگذاری زمینهای روستای رَشَک را به کوچیها، به باشندگان روستا ابلاغ کنند. وقتی باشندگان روستا، فیصلهی کمیسیون را ناعادلانه و خلاف واقع دانسته و در برابر آن اعتراض کردند، ادارهی محلی گروه طالبان در ولسوالی پنجاب، چهار نفر از باشندگان روستای رَشَک (عوض دانش، محمد، انور و علیحسین) را بازداشت کرده و به مدّت سه روز زندانی نمود. بعد، به دستور والی طالبان، آنها را به مرکز بامیان انتقال دادند و شخص والی از آنها بازجویی کرد.
در همین قضیه، عبدالله سرحدی والی بامیان، ، بار دیگر در ۲۰ سنبله ۱۴۰۲، دو نفر از باشندگان روستای رَشَک (محمد و عوض دانش) را به مرکز این ولایت احضار مینماید و آنها را مدّت شش روز در مرکز بامیان زندانی میکند. همچنین، بهگفتهی منبع دیگری، در ۴ میزان ۱۴۰۲، بازهم هیأتی به سرپرستی شخصی به نام سید جاوید، کسی که مسئولیت تطبیق فیصلهی سال ۱۴۰۱ «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» را به عهده داشته، از جانب قوماندانی امنیهی گروه طالبان در ولسوالی پنجاب، به ساحه میآید و تلاش میکند که با زور و تهدید، نشانِ انگشتِ باشندگان محل را پای فیصلهی کمیسون بگیرد و این فیصله را نهایی کند؛ اما باشندگان محل امتناع میورزند و از ساحه فرار میکنند. هرچند این فیصله، در آن زمان اجرایی نمیشود؛ اما پس از کشوقوسهای زیاد، سرانجام، در ۶ اسد ۱۴۰۴، افراد مسلح گروه طالبان، به روستای رشک رفتند، مردم را از خانهشان اخراج کردند و خانههاشان را قفل زدند و بدین ترتیب، زمینها و خانهی آنها را به کوچیها سپردند.
درموارد دیگر از قضایای حقوقی نیز، قوماندان امنیه و ولسوال گروه طالبان، تلاش کردند به زور و تهدید از مردم امضا یا اثر انگشت بگیرند. وقتی مردم امتناع کردهاند، بهشدّت مورد لتوکوب قرار گرفتهاند. یکی از این موارد، در سال ۱۴۰۲، در مورد قضیهی حوض محمود اتفاق افتاد. براساس گفتههای منابع محلی، قضیهی حوض محمود، به «کمیسیون حل منازعهی کوچی و دهنشین» به مرکز بامیان ارجاع داده شد و بعداً کوچیها یک فیصلهی غیابی از «کمیسیون حل منازعات کوچیها و دهنشین» در مرکز بامیان به دست آوردند که براساس آن، اهالی روستا باید زمینهاشان را به کوچیها واگذار کنند. علاوهبر آن، خسارتی نیز تحت عنوان اجارهی سالهای پیش، به کوچیها پرداخت کنند. کوچیها این فیصلهی غیابی را به ولسوالی پنجاب آوردند و براساس آن، به تاریخ ۱۱ میزان ۱۴۰۲، گروه طالبان پنج نفر از باشندگان روستای حوض محمود به نامهای ابراهیم، خلیل، چمنعلی صداقت، خادم زوار و داوود را بازداشت کرده و به مرکز ولسوالی پنجاب منتقل کردند. بر آنها فشار وارد کردند تا پای فیصلهی کمیسیون شصت و امضا نمایند؛ اما آنان امتناع کردند و در نهایت، توسط گروه طالبان بهشدّت لتوکوب گردیدند.
در مورد دیگر، قوماندانی امنیهی ولسوالی پنجاب ولایت بامیان، در ۱۱ میزان ۱۴۰۲، هشت نفر از باشندگان پشتهی غرغری را بازداشت کرد و به مرکز ولسوالی منتقل نمود. منابع محلی در گفتوگو با جادهی ابریشم، اظهار داشتند که افراد بازداشتشده، باشندگان روستاهای رشک، توبک، گولی و دمچل، از مربوطات پشتهی غرغری ولسوالی پنجاب بودند که پس از اینکه امضای آنها را به زور پای فیصلههای کمیسیون حل منازعهی کوچی و دهنشین گرفتند، عصر ۱۱ میزان ۱۴۰۲، آنها آزاد کردند.
همین برخورد در قضیهی روستای «درهی مندی» از توابع ولسوالی پنجاب، در سال ۱۴۰۲ اتفاق افتاد. بهگفتهی منابع محلی از درهی مندی، وقتی باشندگان محل، فیصلهی ناعادلانهی کمیسیون را نپذیرفتند و به ستره محکمه مراجعه کردند، شخص والی و دیگر مسئولین طالبان در ولایت بامیان باشندگان «درهی مندی» را به مرگ تهدید کردند.
همچنین منابع محلی، به هفتهنامهی جادهی ابریشم، تأیید میکنند که در قضیهی «ادعای مالکیّت کوچیها بالای زمینهای روستای سیبقولکِ منطقهی درازقول ولسوالی پنجاب» نیز، گروه طالبان از کوچیها حمایت کردند. دوبار صاحبان زمین را بازداشت کردند، آنها را وادار به شصت و امضای فیصلهی ناعادلانهی کمیسیون کردند؛ اما وقتی با مقاومت آنها مواجه شدند، آنها را بهشدّت لتوکوب کردند.
بهگفتهی منابع، دو پسر محمدعظیم به نامهای محمدعلی و علییاور، یک بار در اول میزان ۱۴۰۲، بار دیگر در ۴ میزان ۱۴۰۲، توسط گروه طالبان بازداشت شدند و هردو بار، به خاطر امتناع از امضای فیصلهی ناعادلانهی کمیسیون، بهشدّت مورد لتوکوب قرار گرفتند. نوبت دوم، آنقدر آنها را لتوکوب کردند که هردویشان در شفاخانهی ولسوالی پنجاب بستری شدند.
نوت: نسخهی پی ای اف و جدول گزارش غصب زمین در بامیان را از اینجا دانلود کنید.
نظر بدهید