زورگویی‌ها و غارت‌ها؛ گزارشی از اخاذیِ نزدیک به ۲۰ میلیون افغانی از باشندگان بامیان توسط کوچی‌ها

مدیر وبسایت

گزارش: حافظ

از سال‌ها پیش در هزاره‌جات سخنی از زبان پشتون‌ها سر زبان‌ها تکرار می‌شد که به‌طور خلاصه نماد تام غارت و ظلم بود و درون‌مایه‌ی برخورد کوچی‌ها با هزاره‌ها را به‌خوبی نشان می‌داد.‌ اکنون همان برخورد در دعواهای کوچی‌ها و حمایت مسلحانه‌ی طالبان از آنان، معنای روشن‌تر و گسترده‌تر به خود گرفته است. این سخن ضرب‌المثل نیست؛ یک فرمان، زور و اجبار است و اکنون نیز در افواه همگان جاری است. این سخن این بود: «خوری نخوری، حساب یو دی». بخوری یا نخوری، حساب یک است. این سخن بیشتر در هتل‌ها و مسافرخانه‌ها به مسافران هزاره خطاب می‌شد و از آنان حساب نان و چایی را که دوست نداشتند و نمی‌خوردند، به‌زور می‌گرفتند. این خطاب در تداول عامه، رفته رفته به سخنی برای بازنمایی و بازتاب زور و اجبار مطلق به کار رفت و معنا گرفت.

اکنون بحث کوچی‌ها و هزاره‌های روستاها، همان داستان رستورانت پشتون و مسافر هزاره شده است؛ فقط با این تفاوت که این‌جا کوچی هم از سفره‌ی هزاره نان می‌خورد و هم پول رستورانت را از او می‌گیرد. کم‌وبیش این برخورد ما را به یاد وضعیت مسلمانان میانمار، قتل عام آن‌ها و سلب مطلق اختیار و مالکیت آن‌ها از دارایی و زندگی‌شان، می‌اندازد.

به‌هرروی، در این چهار سال حاکمیت طالبان، کوچی‌ها هر روز و در هر نقطه‌ی از کشور، بالای زمین‌های روستاهای هزاره‌ها ادعای مالکیت کردند. از آن‌سو، هر ادعایی که کوچی مطرح کرده است، بدون هیچ بررسی حقوقی و طی مراحل قانونی، بدون بررسی حقوقیِ صحت و کذب ادعای طرفین و بدون بررسی وثاقت اسناد، بلادرنگ توسط طالبان ترتیب اثر داده شده و مالکان محلّی کوچ اجباری داده شده‌اند.

هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم در گزارش جداگانه‌ای، افراد صاحب‌ زمینی را که توسط طالبان و کوچی‌ها مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند، نشر کرده است. این گزارش‌ها نشان می‌دهند که طالبان و کوچی‌ها، گاهی هم‌زمان و گاهی به حمایت هم‌دیگر، بالای مردم محل حمله‌ی مسلحانه انجام داده‌اند. برخی را با مرمی و برخی را با سنگ و چوب زخمی کرده‌اند. طالبان در حمایت از کوچی‌ها، مردم محل را بازداشت و زندانی کرده‌اند. در تمام این موارد، هدف طالبان از بازداشت و بندی و آزار و اذیت این بوده که ده‌نشین‌های صاحب‌زمین، به اجبار و زیر فشار حاکمیت، ملک و خانه‌ها‌شان را به کوچی‌ها واگذار کنند. در مواردی مردم مجبور شده‌اند که املاک‌شان را به کوچی‌ها واگذار نمایند. طالبان تنها در بامیان ده‌ها خانه از چندین روستا را کوچ اجباری دادند.

در کنار کوچ اجباری و لت‌وکوب، طالبان و کوچی‌ها مردم روستاهای بامیان را مجبور کرده‌اند که ملک‌های خودشان را به کوچی‌ها واگذار کنند و سپس از آن‌ها بخرند. کوچی‌ها از این طریق، در بدل ملک و زمینی که سال‌های‌سال و پشت‌اندرپشت از هزاره‌ها بوده، از آنان پول‌های هنگفتی گرفته‌اند، و به یک معنا، قدرت و توانایی مالیِ آن‌ها به صفر رسانده‌اند.

در گزارش زیر، به مواردی که طالبان و کوچی‌ها، مبالغی هنگفتی از هزاره‌های روستاهای بامیان گرفته‌اند، پرداخته‌ایم.

۳۹ لک افغانی از روستای چهارده

منابع محلی از روستای چهاردِه یکاولنگ به هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم گفتند که در سال ۱۴۰۴خورشیدی کوچی‌ها بالای یک دفتر زمین آن روستا ادعای مالکیت کردند. به‌گفته‌ی منابع، کوچی‌ها مسلح بودند و طالبان هم به محض ادعای آنان، از آن‌ها حمایت کردند. بنابراین، مردم توان جنجال با کوچی‌ها را نداشتند. پس از ادعای کوچی‌ها و جاروجنجال‌های زیاد، در نتیجه، کوچی‌ها، مردم محل را مجبور کردند که زمین‌های خودشان را از آنان بخرند. براساس اسنادی که در دسترس هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم قرار گرفته است، کوچی‌ها از مردم روستای چهارده ولسوالی یکاولنگ ولایت بامیان، ۳۹لک افغانی بهای زمین گرفته‌اند.

این اما در حالی است که براساس گزارش منابع محلی، کوچی‌ها پس از گرفتن ۳۹لک افغانی از بهای تنها «یک‌دفتر زمین»، اکنون بالای «۳۰ دفتر» زمینِ بلندآبه از مربوطات منطقه‌ی چهارده نیز ادعای مالکیت دارند. به‌گفته‌ی مردم محل، کوچی‌ها هیچ سندی ندارند؛ اما از آن‌جا که برای طالبان محض ادعای کوچی هم سند حساب می‌شود، مردم محل در معرض از دست‌دادن تمام زمین‌ها و دارایی‌شان هستند.

از هر «نَوَه» بیش‌تر از یک لک اجاره

در سال ۱۴۰۳ خورشیدی، کوچی‌ها بیش‌تر از ۴۰رمه را در ولسوالی شیبر ولایت بامیان دزدی کردند. کوچی‌ها علاوه بر تخریب کشت و علف‌چر هزاره‌های شیبر، ادعا کردند که بخشی از زمین‌های شیبر نیز از آنان است. بنابر آن‌چه منابع محلی به هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم می‌گویند، کوچی‌ها بخش‌هایی از ساحات شیبر، از جمله «نَوَه‌ها» را دوباره به مردم به اجاره دادند و از مردم دوباره پول گرفتند. به‌گفته‌ی منابع، کوچی‌ها از هر «نَوَه» یک لک تا یک لک و بیست هزار افغانی از مردم اخاذی کرده‌اند. علاوه بر آن، در سال ۱۴۰۴، کوچی‌ها نگذاشته‌اند مردم روستا در ساحات علف‌چر خودشان ییلاق بروند، حال‌آن‌که تا پیش از این، هر سال مردم ییلاق می‌رفتند.

هزینه‌ی ۲۲ سال اجاره‌ی زمین، قطع ۶۶ درخت و تخریب ۸ خانه

در سال ۱۴۰۲ حاجی محمودِ کوچی، که عضو کمیسیون حل منازعات کوچی‌ها و ده‌نشین در ولایت بامیان بود، با چندتن کوچی دیگر، ادعا کردند که زمین‌های روستای عنکه‌ی نیقول ولایت بامیان از آنان است. حاجی محمود و هم‌دستانش در مرکز بامیان عریضه کردند و طالبان از مرکز یک هیأت به ساحه فرستادند. منابع محلی از روستای عنکه به هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم گفتند که هیأت طالبان به‌محض رسیدن به ساحه، دعوا را به نفع کوچی‌ها فیصله کردند. براساس فیصله‌ی کمیسیون حل منازعات کوچی‌ها و ده‌نشین، اهالیِ عنکه باید به کوچی‌ها پول پرداخت می‌کردند. براساس آن فیصله، هزاره‌های روستای عنکه باید هزینه‌ی ۲۲سال اجاره‌ی زمین، بهای قطع ۶۶ اصله درخت و هزینه‌ی تخریب ۸ باب خانه را به حاجی محمود و چند کوچی دیگر می‌دادند.

به‌گفته‌ی منابع محلی، در جمع کسانی که سالانه باید به کوچی‌ها پول پرداخت کنند، پسر هفده‌ساله‌ای است که پدرش سال‌ها پیش وفات نموده است. براساس محاسبات انجام‌شده، آن پسر هفده ساله، تا چهار سال آینده، هر سال مبلغ ۵۰ هزار افغانی به کوچی‌ها پرداخت کند. این در حالی است که در روستاها پول نقد کم‌پیدا می‌شود و مردم به‌شدّت فقیراند. تنها دارایی مردم، ملک و زراعت و مال‌داریِ آن‌هاست که ملک‌ها را کوچی‌ها تصاحب کرده و کشت و زراعت را تخریب می‌کنند.

سه‌لک افغانی و یک دفتر زمین از روستای توبک

در سال ۱۴۰۱ خورشیدی کوچی‌ها بالای یک دفتر زمین روستای توبک از مربوطات منطقه‌ی پشته‌ی غرغری ولسوالی پنجاب ولایت بامیان ادعای مالکیت کردند. منابعی از محل به هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم گفتند که دعوای کوچی‌ها و هزاره‌ها در کمیسیون حل منازعات در پنجاب حل نشده و کمیسیون آن را به مرکز بامیان ارجاع کرده‌اند. طالبان در تاریخ (۲۰ سرطان ۱۴۰۲) از مرکز بامیان هیأتی در ساحه فرستادند که در رأس آن یک کوچی بوده است.

هیأت طالبان اسناد کوچی‌ها را در ساحه تطبیق داده و در نتیجه دعوا را، مانند تمام دعواهای کوچی و هزاره‌های صاحب‌زمین در بامیان، به نفع کوچی فیصله کرده است. به‌گفته‌ی منابع، علاوه بر آن‌که زمین‌های مردم روستا، به کوچی‌ها واگذار گردید، کمیسیون حل منازعه‌ی کوچی و ده‌نشین، هزاره‌های صاحب‌زمین را مجبور کردند که مبلغ سه‌لک افغانی نیز به کوچی‌ها اجاره پرداخت کنند.

روستای توبک جمعاً سه‌دفتر زمین است.  منابع می‌افزایند که کوچی‌ها به یک‌دفتر زمین و سه‌لک افغانی قناعت نکرده، بلکه اکنون خواهان تمام آن سه دفتر زمین روستای توبک شده‌اند.

بیش‌تر از ۱۵۰ هزار افغانی از روستای بُغُندک‌‌تاله‌ی پشته غرغری

در سال ۱۴۰۱ خورشیدی دو نفر کوچی به نام‌های حاجی‌تاتا و حاجی یاگل در روستای بُغُندک‌‌تاله‌ی پشته غرغری ولسوالی پنجاب، ادعا کردند که زمین‌های حاجی میرزاحسین و صوفی، از آن‌ها است.

حاجی میرزاحسین و صوفی سال‌ها پیش زمین‌هاشان را از شخصی به نام علی‌یاور خریده بودند که در زمان ادعای کوچی‌ها سند نیز داشته‌اند. اما کوچی‌ها زمین‌های میرزاحسین و صوفی را از کسی به نام عبدالحسین بیگ خریداری کرده و امضا و شصت علی‌یاور را به اجبار به‌عنوان شاهد گرفته‌اند. منابع محلی از روستای بُغُندک‌تاله به هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم گفتند که کوچی‌ها عریضه کردند و کمیسیون حل منازعات کوچی و ده‌نشین دعوا را به نفع کوچی‌ها فیصله کردند.

براساس فیصله‌ی کمیسیون حل منازعات کوچی و ده‌نشین، علاوه بر آن‌که زمین هزاره‌ها از کوچی‌ها شده است، کوچی‌ها از مردم روستای بُغُندک‌تاله، ۱۲سال اجاره‌ی زمین نیز خواسته شده است. آنان اجاره‌ی زمین را به گندم محاسبه کرده که بهای آن به پول افغانی ۱۵۱۲۰۰ افغانی شده است. منابع محلی گفتند که اهالیِ روستای بغندک‌تاله این مقدار پول را به اجبار و نقداً به کوچی‌ها پرداخت کردند.

تصرّف زمین روستای غوجنوی پشته غرغری و گرفتن چهل سال اجاره‌ی آن

هم‌چنان در سال ۱۴۰۱، همان دو کوچی (حاجی تاتا ولد حاجی ادا، و یاگل ولد توکل) بالای یک دفتر زمین روستای غوجنوی منطقه‌ی پشته غرغری ولسوالی پنجاب، ادعای مالکیت کردند. کمیسیون حل منازعات کوچی و ده‌نشین در پنجاب، مثل تمام موارد دیگر، دعوا را به نفع کوچی‌ها فیصله کردند. اهالی روستای غوجنو اما فیصله را قبول نکردند. دعوا به مرکز بامیان راجع شد و کمیسیون حل منازعات کوچی و ده‌نشین از مرکز بامیان هیأتی به ساحه فرستاد. بر اساس گفته‌های منابع محلی به هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم، در رأس هیأت پنج‌نفری که طالبان به ساحه فرستاده بودند، یک کوچی به نام حاجی اصیل قرار داشته که او، دعوا را به نفع کوچی‌ها فیصله می‌نماید.

منابع می‌افزایند که کوچی‌ها یک دفتر زمین روستای غوجنو را کاملاً تصرّف کرده و از هزاره‌های طرف دعوا‌شان، که کسی به نام حبیب‌اللّه است، هزینه‌ی اجاره‌ی چهل سال زمین را نیز خواسته‌اند. به‌گفته‌ی منابع، کوچی‌ها اکنون یک دفتر زمین را از حبیب‌اللّه و شرکایش گرفته‌اند.

اخاذی ۱۳ونیم میلیون افغانی از روستای ریگشادِ وسط

در سال ۱۴۰۰، سه نفر کوچی به نام‌های علم‌شاه، گلاب‌شاه و ارسلا در محکمه‌ی بامیان عریضه کردند که ۷/۷ جریب زمین از روستای ریگشادِ وسط، از مربوطات مرکز بامیان، از آنان است. براساس اسنادی که منابع محلی از روستای ریگشاد در دسترس هفته‌نامه‌ی جاده‌ی ابریشم قرار داده‌اند، اسناد طالبان کاملاً جعلی است. اما محکمه‌ی طالبان پس از دو سال، دعوا را به نفع کوچی‌ها فیصله کرده و املاک هزاره‌های ریگشاد وسط را به کوچی‌ها واگذار کرده‌اند.

در جریان دعوا، کوچی‌ها بارها با حمایت طالبان، راه‌های عبور و مرور هزاره‌های محل را بستند. بنا به آن‌چه منابع محلی به جاده‌ی ابریشم می‌گویند، کوچی‌ها راه عبور و مرور نزدیک به چهارصد خانواده از هزاره‌های محل را بسته بودند. هدف از بستن راه این بود که کوچی‌ها با اسناد جعلی، از مردم صاحب‌زمین پول می‌خواستند. سرانجام پس از دو سال دعوا، کوچی‌ها با زور تفنگ و با حمایت محکمه‌ی طالبان، با اسناد جعلی، حدود ۱۳ونیم میلیون افغانی از هزاره‌های ریگشاد بامیان اخاذی کردند.

این مقدار پول، علاوه بر قیمت زمین، پول خانه‌هایی هم بود که به ادعای آنان، هزاره‌ها بالای زمین کوچی ساخته بودند. کوچی‌ها نه‌تنها هزینه‌ی ساخت خانه‌های مردم هزاره را ندادند، بلکه به خاطر ساختن خانه بالای زمین مورد ادعای آنان، به زور از هزاره‌ها پول گرفتند. به‌گفته‌ی باشندگان محل، در این دعوا طالبان به‌صورت مستقیم از کوچی‌ها حمایت کرده‌اند. طالبان حتی خارج از محکمه، در روستاها، هزاره‌ها را تهدید به مرگ کرده بودند. براساس گزارش روزنامه‌ی اطلاعات روز، طالبان در تاریخ (۲۲ اسد ۱۴۰۲) ۲۴ نفر از باشندگان روستای ریگشاد را بازداشت کردند، که البته بعداً فقط به قید ضمانت آزاد نمودند.