اشاره
در کشوری مثل افغانستان، تهیۀ نمایه یا فهرست کامل کتابها، مقالهها، نوشتهها و پژوهشهای هر نویسنده، شاعر و پژوهشگر کار دشوار و در بساموارد ناممکن است. این دشواری هم به دو دلیل است؛ یکی اینکه سالهاست که جنگها و بحرانهای خانمانسوزی گریبانگیر این جامعه و این کشور است و بخش عمدۀ داشتههای فرهنگی، ادبی، هنری و تاریخی آن یا به خاکستر تبدیل شدهاند یا هم دزدی و قاچاق و به فروش رسیدهاند؛ دو دیگر، حتا در زمانهای صلح و آرامش نسبی هم دولتها و نهادها و ارگانهای ناکارآمد زمانه؛ مانند وزارت اطلاعات و فرهنگ، وزارت تحصیلات عالی، آکادمی علوم، دانشگاهها، کتابخانهها و…، آرشیف منظمی از کارها و فعالیتهای خود و دیگر ارگانها و نهادها نداشتهاند؛ یعنی در این نهادها، زمینۀ آرشیف و ذخیرهسازی آنها فراهم نشد. از اینرو، تهیۀ نمایۀ آثار پژوهشگران و نویسندگان کار دشواری است و نگارنده معتقد است که هرگز در این زمینه، کار کاملی به انجام نخواهد رسید.
استاد ساکایی از نیمۀ اول دهۀ شصت، زمانی که از دانشگاه فارغ شد و بعد، در دانشکدۀ ادبیات دانشگاه کابل جذب گردید، تا آخرین روزهای زندگیاش پیوسته با رسانهها، نهادها و مجلههای علمی، ادبی و فرهنگی همکاری داشت و مقالهها و یادداشتهایی را به مجلهها، همایشها و رسانهها میفرستاد؛ اما با تأسف، با وجود تلاشها و تقلاهای فراوان، نتوانستم به آرشیف کامل این رسانهها و مجلهها دست پیدا کنم. آرشیفهایی هم که موجودند، بلااستثنا ناقصاند. حتا در مواردی، عنوان مقاله و نشریه و مجله را هم میدانستم؛ اما نتوانستم سال و شمارۀ دقیق آن را پیدا کنم. آنچه در ادامه میآید، فهرست ناقص و فقط بخشی از مقالهها، جستارها، پژوهشها و آفریدههای ادبی، تاریخی و اجتماعی زندهیاد استاد ساکایی است. امیدوارم در آینده بتوانم این نمایه را کاملتر کرده در دسترس مخاطبان و اهالی پژوهش و فرهنگ قرار دهم.
قابل یادآوری است که من سالِ نشرِ کتاب، مقاله و جستار را معیار قرار داده و در بخش کتاب و مقاله ترتیب دادم. تعدادی از کتابها چاپ چندمشان در دسترسم بودند که همان چاپ را معیار قرار دادم. در این میان، مقالههایی هم بودند که جز عنوان، مشخصات دیگرشان را نیافتم؛ لذا آنها را در آخر لیست جای دادهام. در اخیر، جا دارد از استاد علیشیر رستگار، عضو اکادمی علوم افغانستان؛ تقی واحدی، داستاننویس و پژوهشگر؛ محمدحسن ادیب، روزنامهنگار، و دیگر دوستان به خاطر همکاریشان سپاسگزاری کنم.
- کتابها
- آشتی در شاهنامۀ فردوسی و برخی حماسههای دیگر (رسالۀ دورۀ فوق لیسانس)، کابل: اکادمی علوم جمهوری افغانستان، ۱۳۶۹٫
- خوان هفتم (مجموعه شعر)، کابل: ریاست نشرات وزارت اطلاعات و کلتور، ۱۳۷۰.
- پیشینۀ تاریخی آموزش در کشور ما، چاپ اول، پیشاور: مرکز مطالعات افغانستان، ۱۳۷۸.
- خانوادههای گودرز و پیران؛ علمبرداران ایران و توران، تهران: انتشارات بینالمللی الهدی ، ۱۳۸۸.
- پلههایی بر کاخ بلند، چاپ اول، کابل: انتشارات سعید، ۱۳۸۹٫
- تاریخ ادبیات فارسی دری در سدههای هفتم و هشتم (عصر مغول)، چاپ دوم، کابل: انتشارات سید حسیبالله، ۱۳۹۱٫
- در شناخت شاهنامه و فردوسی، چاپ سوم، کابل: انتشارات یوسفزاد، ۱۳۹۶٫
- نظم دُر دری (متون شعر حماسی)، ویرایش سوم، چاپ چهارم، کابل: انتشارات سید حسیبالله، ۱۳۹۷٫
- متون تاریخی در زبان فارسی دری (درسنامۀ برای مقطع کارشناسی ارشد)، کابل: انتشارات عازم، ۱۳۹۷٫
- تاریخ ادبیات فارسی دری، در سدههای نهم و دهم (عصر تیموریان)، کابل، انتشارات سید حسیبالله، ۱۳۹۹٫
- متون تعلیمی در زبان فارسی دری (درسنامه برای مقطع کارشناسی ارشد)، کابل: انتشارات مقصودی، ۱۴۰۰٫
- شهر رویاهای من، کابل (پژوهشی دربارۀ کابل، تاریخ، جغرافیا و فرهنگ آن)، کانادا: کتاب کابل، ۱۴۰۳.
- داستان دوازده رخ و موقعیتهای گودرز و پیران در شاهنامۀ فردوسی، سویدن: انتشارات تاک و کافه ۶۰، ۱۴۰۴٫
- سقوط افغانستان: بیان یک شاهد عینی، اثر عبدالصمد غوث، ترجمۀ محمدیونس طغیان ساکایی، چاپ دوم، پیشاور: نشر قصهخوانی، ۱۳۷۸٫
- زنبورداری، اثر بازمحمد شیرزاد و محمدایاز حیدری، ترجمۀ محمدیونس طغیان ساکایی، چاپ اول، پیشاور: ادارۀ کتابخانههای سیار اریک، ۱۳۶۹٫
- کابل در آیینۀ تاریخ، اثر دکتر عبدالاحمد جاوید، به کوشش محمدیونس طغیان ساکایی، چاپ اول، کانادا: کتاب کابل، ۱۴۰۳٫
- بامیان در باستان و در داستان، دکتر عبدالاحمد جاوید، به کوشش محمدیونس طغیان ساکایی، چاپ دوم، کانادا: کتاب کابل، تابستان ۱۴۰۳٫
- روضۀ شاه ولایتمآب؛ نگرشی بر پیشینۀ تاریخی و رویدادهای پسین (کتاب مشترک از عبدالغفار صفا و محمدیونس طغیان ساکایی)، چاپ اول، پیشاور: انجمن میراثهای فرهنگی افغانستان، ۱۳۷۸.
- آموزش حقوق طفل، غلامدستگیر حضرتی و عبدالحق، به اهتمام محمدیونس طغیان ساکایی، کابل: کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، ۱۳۸۲٫
- بررسی عوامل جرایم زنان، عزیزالله بختیاری، به اهتمام محمدیونس طغیان ساکایی، کابل: کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، تابستان ۱۳۸۳٫
کتابهای در دست انتشار
- شرح برخی بیتهای دشوار شاهنامه.
- حدیث رستم.
- که جمشید کَی بود و کاووس کَی (مجموعه مقاله)؛
- پند آموزگار (مجموعه بیستودو گفتار از شاهنامۀ فردوسی).
- مقالهها و یادداشتها
الف. مقالهها و یادداشتهای ادبی
- انعکاس صلح و آشتی…، غرجستان؛ نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شمارۀ مسلسل…، ….
- سید اسماعیل بلخی (بخش اول)، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شمارۀ مسلسل ۹، سال دوم، شمارۀ سوم، جوزا و سرطان ۱۳۶۸، ص ۷۶ ـ ۹۹٫
- سید اسماعیل بلخی (بخش دوم)، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شمارۀ مسلسل ۱۰، سال دوم، شمارۀ چهارم، اسد و سنبله ۱۳۶۸، ص ۵۲ ـ ۱۰۳٫
- شاعری از دیار غرجستان، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شمارۀ مسلسل ۵، سال اول، شمارۀ پنجم، میزان و عقرب ۱۳۶۷، ص ۵۷ ـ ۶۶٫
- نکاتی چند بر «ویژگیهای داستانی شاهنامه»، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شماره مسلسل ۱۵، سال سوم، شمارۀ سوم، جوزا و سرطان ۱۳۶۹، ص ۲۹ ـ ۴۱٫
- فردوسی شاعری بر تارک ادبیات، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شمارۀ مسلسل ۱۶، سال سوم، شمارۀ چهارم، اسد و سنبلۀ ۱۳۶۹، ص ۴۱ ـ ۴۷٫
- فردوسی و نامهای خاص در شاهنامه، کنگرۀ هزارۀ فردوسی، اکادمی علوم افغانستان، کابل، ۱۳۶۹٫
- بهرام چوبینه، حجت؛ نشریۀ کانون ادبی حکیم ناصر خسرو، شمارۀ سوم، سال ۱۳۶۹٫
- حقایقی از افسانۀ اژدر بامیان، دوهفتهنامۀ پیام توحید، سال چهارم، شمارۀ ۳۱، ۱۵/ ۵/ ۱۳۷۴، ص ۸، ۹ و ۱۲٫
- علامه بلخی و مبارزه با استعمار، دوهفتهنامۀ پیام توحید، سال پنجم، شمارۀ ۴۵، ۳۱/ ۴/ ۱۳۷۵٫
- یک تابلو و دو نگاه، در دری؛ فصلنامهی ادبی، هنری و فرهنگی، سال دوم، شمارۀ ۵، بهار ۱۳۷۷، ص ۳۳- ۴۰.
- بازتاب رسوم و عنعنات در شاهنامه، در دری: فصلنامهی ادبی، هنری و فرهنگی. سال دوم، شمارۀ ۶ و ۷ و ۸، خزان و زمستان ۱۳۷۷، ص ۲۵- ۲۸.
- پیران ویسه، شخصیت صلحجو و خردمند، مجلۀ چاووش، پیشاور، ۱۳۷۸.
- دهکدۀ من، هفتهنامۀ صدای امروز، سال اول، شمارۀ اول، ۷ حوت ۱۳۷۷ ـ شمارۀ دوم، ۱۴ حوت ۱۳۷۷، شمارۀ سوم، ۲۱ حوت، شمارۀ چهارم و پنجم، ۴ حمل ۱۳۷۸، شمارۀ هشتم، ۱۳ ثور ۱۳۷۸٫
- معرفی یک مجموعه از نسخ خطی، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال دهم، شمارۀ اول، حمل و ثور ۱۳۸۱، ص ۶۷ ـ ۷۰٫
- تحقیق در متون قدیم زبان دری و ضرورت همکاری علمی افغانستان و ایران، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۲.
- این تابلو را تقسیم نکنیم؛ گفتوگو با استاد محمدیونس طغیان ساکایی، خط سوم؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شمارۀ هفتم، بهار ۱۳۸۴، ص ۳۶ ـ ۴۲٫
- اسطورۀ دیو سپید و مازندران، مجلۀ خراسان، دور سوم، سال هفتم، شمارۀ ۷۶، قوس ـ حوت ۱۳۸۶، ص ۸۷ و مجلۀ «پاژ»، شمارۀ ۱، بهار ۱۳۸۷، ص ۱۶۷ ـ ۱۷۴٫
- فردوسی و رودکی، مجلۀ خراسان، دور سوم، سال هشتم، شمارۀ ۹۴ و ۹۵، قوس ـ حوت ۱۳۸۹، ص ۸۱ ـ ۹۴٫
- بحثی دربارۀ زادگاه ابوریحان بیرونی، جامعۀ ملیۀ اسلامیه، دهلی، هند، ۱۳۸۹.
- کابل در افسانه و تاریخ، اولین سمینار علمی ـ تحقیقی میلاد کابل، ۱۳۸۹٫
- ذکر کابل در شاهنامۀ فردوسی، دومین سمینار علمی ـ تحقیقی میلاد کابل، ۱۳۹۰٫
- شاهنامهخوانی در افغانستان، همایش هزارۀ شاهنامه، تهران، ۱۳۹۰.
- شخصیت پیران ویسه در شاهنامه (۱)، مجلۀ خراسان، دور سوم، سال یازدهم، شمارۀ ۱۱۴، حمل و ثور ۱۳۹۳، ص ۱۰۳ ـ ۱۱۴٫
- شخصیت پیران ویسه در شاهنامه (۲)، مجلۀ خراسان، دور سوم، سال یازدهم، شمارۀ ۱۱۵، جوزا و سرطان ۱۳۹۳، ص ۱۰۱ ـ ۱۱۳٫
- بحثی دربارۀ برخی اعداد و نقش آنها در شاهنامه، مجلۀ خراسان، دور سوم، سال دوازدهم، شمارۀ ۱۱۶، اسد و سنبلۀ ۱۳۹۳، ص ۹۲٫٫٫
- برداشتهایی از داستان دوازده رخ در شاهنامه، کنفرانس بینالمللی «هزار سال شاهنامه»، اوپسالا، سویدن، ۱۳۹۳.
- نام رستم در جغرافیای افغانستان، در دری؛ ماهنامۀ ادبی، فرهنگی و هنری، سال اول، شمارۀ ششم، میزان ۱۳۹۳، ص ۱۸ ـ ۲۲٫[۱]
- جنگ و صلح در شاهنامه فردوسی، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شمارۀ ۱، زمستان ۱۳۹۴، ص ۳۳- ۳۹.
- ترکیب آسیب سیب در شاهنامه، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شمارۀ ۲ و ۳، بهار و تابستان ۱۳۹۵، ص ۱۰۸- ۱۱۱.
- یادی از بارش، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۲ و ۳، بهار و تابستان ۱۳۹۵، ص ۳۰۴- ۳۰۶.
- پروردهی ملک سنایی؛ یادی از عبدالکریم میثاق، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شمارۀ ۵، زمستان ۱۳۹۵، ص ۱۷۲- ۱۷۴.
- گاوا، سرزمین گاویها، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شمارۀ ۸ و ۹، پاییز و زمستان ۱۳۹۶، ص ۱۶- ۲۵.
- پروان و آذر فرنبغ بر روشنکوه آن، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۱۰ و ۱۱، بهار و تابستان ۱۳۹۷، ص ۴۷- ۵۰.
- پدر ترجمهی علمی در افغانستان؛ یادی از استاد علیمحمد زهما، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۱۰ و ۱۱، بهار و تابستان ۱۳۹۷، ص ۲۱۷- ۲۱۹.
- جغرافیای اساطیری زرنگ، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۱۲ و ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۷،ص ۲۹- ۳۶.
- نگاهی به مجموعه مقالات «بازی با متن» اثر قنبرعلی تابش، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۱۴ و ۱۵، بهار و تابستان ۱۳۹۸، ص ۸۴- ۸۸.
- کهزاد، سرایشگر کابل ویرانَک؛ یادی از مرحوم یوسف کهزاد، نقاش و شاعر، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۱۶ و ۱۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۸، ص ۳۱۳- ۳۱۵.
- ستارهای که از آسمان عرفان افغانستان فروافتاد؛ یادی از شاعر پیشکسوت کشور، مرحوم حیدری وجودی، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شماره ۱۸ و ۱۹، بهار و تابستان ۱۳۹۹، ص ۱۸۳- ۱۸۷.
- فردوسی در دربار غزنه، هفتهنامۀ جادۀ ابریشم (ویژهنامۀ غزنین؛ شهر شاهنامه)، سال پنجم، شمارۀ ۱۶۲، سرطان ۱۳۹۹، ص ۳ و ۴٫
- زنان در شاهنامه، هفتهنامۀ جادۀ ابریشم (ویژهنامۀ غزنین؛ شهر شاهنامه)، سال پنجم، شمارۀ ۱۶۲، سرطان ۱۳۹۹، ص ۵ و ۶٫
- نام رستم در جغرافیای افغانستان، هفتهنامۀ جادۀ ابریشم (ویژهنامۀ غزنین؛ شهر شاهنامه)، سال پنجم، شمارۀ ۱۶۲، سرطان ۱۳۹۹، ص۱۲ و ۱۳٫
- دربارۀ رابطۀ محمود و فردوسی، هفتهنامۀ جادۀ ابریشم (ویژهنامۀ غزنین؛ شهر شاهنامه)، سال پنجم، شمارۀ ۱۶۲، سرطان ۱۳۹۹، ص ۲۲ و ۲۳٫
- جغرافیای شاهنامه، هفتهنامۀ جادۀ ابریشم (ویژهنامۀ غزنین؛ شهر شاهنامه)، سال پنجم، شمارۀ ۱۶۲، سرطان ۱۳۹۹، ص ۲۳ ـ ۲۶٫
- سرزمین پریان در کابلستان، ادبیات معاصر؛ فصلنامۀ فرهنگی، ادبی و هنری، شمارۀ ۲۰، ۲۱ و ۲۲، خزان، زمستان و بهار ۱۳۹۹ـ ۱۴۰۰، ص ۲۹ ـ ۳۵٫[۲]
- نمازخواندن مردم بخارا به فارسی؛ گفتوگو با دکتر محمدیونس طغیان ساکایی، جادۀ ابریشم، میزان ۱۳۹۹٫
- نوروز در شاهنامۀ فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۳۰ حوت/ اسفند ۱۳۹۹٫
- دوران پرآشوب فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۱۵ سرطان ۱۴۰۱٫
- جان و خرد در اندیشۀ فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۲۲ سرطان ۱۴۰۱٫
- زنان شاهنامه در مقام صلح و داد، روزنامۀ هشت صبح، ۳ اسد ۱۴۰۱٫
- حکیمان یونان برگرد پیکر اسکندر، روزنامۀ هشت صبح، ۱۰ اسد ۱۴۰۱٫
- پایان داستانها و نتیجۀ کار فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۱۷ اسد ۱۴۰۱٫
- سجایای فرمانروایان خوب در شاهنامه(در دو بخش)، روزنامۀ هشت صبح، ۲۶ و ۲۹ اسد ۱۴۰۱٫
- محمود از نگاه فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۳۰ اسد ۱۴۰۱٫
- فردوسی و تساهل دینی، روزنامۀ هشت صبح، ۳۱ اسد ۱۴۰۱٫
- نقش دستورها در صلح و داد، روزنامۀ هشت صبح، ۲ سنبله ۱۴۰۱٫
- شاهزادگان صلحجو در شاهنامه، روزنامۀ هشت صبح، ۳ سنبله ۱۴۰۱٫
- سرنوشت بیدادگران در حماسۀ فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۵ سنبله ۱۴۰۱٫
- رستم؛ جنگاور بیزار از جنگ، روزنامۀ هشت صبح، ۶ سنبلۀ ۱۴۰۱٫
- دین ودولت از نگاه فردوسی، روزنامۀ هشت صبح، ۷ سنبلۀ ۱۴۰۱٫
- زبان فارسی؛ سروی ایستاده در طوفا (گفتوگو با دکتر محمدیونس طغیان ساکایی)، عدالت و امید، شمارۀ ۱۱، زمستان ۱۴۰۳خ، ص ۲۳۵ ـ ۲۵۲٫
- فردوسی و کاربرد اعداد در شاهنامه، مجلۀ علمی اکادمی علوم تاجیکستان.
- کینخواهی در شاهنامه و کوشش گودرزیان، مجلۀ علمی اکادمی علوم تاجیکستان.
ب. مقالهها و یادداشتهای تاریخی ـ اجتماعی
- تصویری از مبارزان هزاره در «انتقامجویان جگدلک»، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، شمارۀ مسلسل ۱۴، سال سوم، شمارۀ دوم، حمل و ثور ۱۳۶۹، ص ۱۵ ـ ۲۳٫
- نکاتی چند دربارۀ هزارههای ساکه، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، سال چهارم، شمارۀ مسلسل ۱۹، شمارۀ اول، حمل ـ جوزای ۱۳۷۰، ص ۶۹ ـ ۷۳٫
- پیگشتهای میر سید علی همدانی در افغانستان، غرجستان: نشریۀ مرکز انسجام امور ملیت هزاره، سال …، شمارۀ …، حمل ۱۳۷۱خ. [۳]
- تاریخچۀ آموزش و پرورش در افغانستان (در هشت قسمت)، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال دوم، شمارۀ ششم و هفتم، اسد و سنبله ۱۳۷۳، تا سال سوم، شمارۀ ششم، دلو و حوت ۱۳۷۴٫
- مشکلات زنان اندراب و راههای بیرون رفت از آن، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال دوم، شمارۀ هشتم و نهم، میزان و عقرب ۱۳۷۳، ص ۵۹ ـ ۶۲٫
- ملیتها را به جنگ فرامیخوانند، دوهفتهنامۀ پیام توحید، سال چهارم، شمارۀ ۳۴، ۳۰/ ۶/ ۱۳۷۴، ص ۳ .
- پیرامون دانشگاه بامیان؛ گفتوگو با محترم دکتر عزالله عامد، دکتر محمدمیرزا پیمان، استاد مکمل و استاد یونس طغیان [ساکایی] اعضای کمیسیون ایجاد دانشگاه بامیان، دوهفتهنامۀ پیام توحید، سال چهارم، شمارۀ ۴۳، ۳/ ۳۰/ ۱۳۷۵، ص ۳ و ۵٫
- گذاری بر معبر رؤیایی، دوهفتهنامۀ پیام توحید، سال پنجم، شمارۀ ۴۴، ۱۵/ ۴/ ۱۳۷۵٫
- انسانها و احساس برتریجویی نژادی، دوهفتهنامۀ پیام توحید، سال پنجم، شمارۀ ۴۶، ۱۵/ ۵/ ۱۳۷۵٫
- گذاری بر معبر رؤیایی، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال چهارم، شمارۀ سوم، اسد و سنبله ۱۳۷۵، ص ۸۰ ـ ۸۴(برگرفته از نشریۀ پیام توحید).
- سوء استفاده از کودکان در افغانستان: تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال چهارم، شمارۀ ششم، دلو و حوت ۱۳۷۵، ص ۳۸ ـ ۴۰٫
- اطفال افغانستان و چگونگی تعلیم و تربیت، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال پنجم، شمارۀ پنجم، قوس و جدی ۱۳۷۶، ص ۱۷ ـ ۱۹٫
- شمهای از تأثیرات جنگ بر جامعۀ افغانستان، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال ششم، شمارۀ چهارم، میزان و عقرب ۱۳۷۷، ص ۵۶ ـ ۵۹٫
- وضعیت اطفال و مشکل آیندۀ افغانستان، تعاون: نشریۀ مرکز تعاون افغانستان (متا)، سال ششم، شمارۀ ششم، دلو و حوت ۱۳۷۷، ص ۹۴ ـ ۹۶٫
- تاریخ ما تاریخ عقدهها و عقدهکشیهاست، هفتهنامۀ صدای امروز، سال اول، شمارۀ اول، حوت ۱۳۷۷، ص ۴ و ۵٫
- سادهسازی یک گام مهم برای تقویۀ زبان، نگاه معاصر، سال اول، شمارۀ سوم، سنبله ۱۳۸۲، ص ۲۱۳ ـ ۲۱۶٫
- درخت یا نردبان عرش، مجلۀ علمی دانشگاه کابل، ۱۳۸۵.
- زن، آفرینشگر موسیقی، مجلۀ هنرهای زیبا دانشگاه کابل، ۱۳۸۵.
- خشونت علیه زنان در بغلان (در مجموعۀ مقالات ویژۀ خشونت علیه زنان)، ۱۳۸۷.
- نکتۀ نو در تعبیر کلمۀ هزاره، وبلاگ سپیدهدم، ۱۳۹۸٫
[۱]. این مقاله بعدها در ویژهنامۀ «غزنی؛ شهر شاهنامه» در هفتهنامۀ جادۀ ابریشم نیز منتشر شد، این آدرس:
نام رستم در جغرافیای افغانستان، هفتهنامۀ جادۀ ابریشم (ویژهنامۀ غزنین؛ شهر شاهنامه)، سال پنجم، شمارۀ ۱۶۲، سرطان ۱۳۹۹، ص۱۲ و ۱۳٫
[۲]. این آخرین شمارۀ فصلنامۀ ادبیات معاصر بود که ویژۀ زندهیاد رهنورد زریاب بود و به خاطر سقوط نظام جمهوری و روی کار آمدن گروه طالبان، منتشر نشد. کار طراحی و صفحهآرایی آن به پایان رسیده بود، فقط باید بازخوانی نهایی میشد و برای چاپ فرستاده میشد. نگارنده ـدبیر بخش رویدادـ در حال بازخوانی این شماره بود که به تاریخ ۲۴ اسد ۱۴۰۰خ. کابل به دست گروه طالبان افتاد و داستان فصلنامۀ ادبیات معاصر، در همینجا نیمهتمام ماند.
[۳]. استاد ساکایی، به تاریخ ۳ سنبلۀ ۱۴۰۲خ. یادداشتی تحت عنوان «به یاد دوست عزیزم غلامرضا مسکوب»، دربارۀ آغاز همکاریاش با مجلۀ غرجستان و آشناییاش با غلامرضا مسکوب، مدیرمسئول مجله، در صفحۀ مجازی فیسبوکش منتشر کرد که در آن چنین آمده: «آخرین شمارۀ مجله در بهار ۱۳۷۱ زیر چاپ بود، من یک مقاله با عنوان «پیگشتهای میر سید علی همدانی در افغانستان» در آن شماره داشتم.» (طغیان ساکایی، محمدیونس، ۱۴۰۲، فیسبوک استاد ساکایی، تاریخ بازیافت: ۹/ ۹/ ۱۴۰۴خ.)؛ اما استاد در این یادداشت بیشتر توضیح نداده که این کدام شمارۀ مجله و مربوط کدام سال نشریه بوده است. به گمان نگارنده، این شاید شمارۀ مسلسل ۲۲، سال چهارم، جدی ـ حوت ۱۳۷۰ باشد؛ زیرا سه شمارۀ قبلی سال چهارم، هر سه ماه منتشر شده و به احتمال زیاد، چاپ آخرین شمارۀ آن سال مجله، به خاطر تحولات سیاسی، وضعیت شکنندۀ اجتماعی، جنگها و محدودیتها، به بهار ۱۳۷۱ باقی مانده است. اینکه مجله بر خلاف سالهای پیشین، در سال چهارمش (۱۳۷۰)، به جای هر دو ماه، هر سه ماه یک شماره منتشر کرده، خود مؤید این محدودیتها است.
نظر بدهید