در ادامهی فشارهای مذهبی بر هزارهها و شیعیان از سوی طالبان در سال جاری خورشیدی، وزارت تحصیلات عالی طالبان تعهدنامهی اجباری را در برخی از دانشگاههای افغانستان توزیع و از دانشجویان خواسته که آن را امضا کنند. این تعهدنامه شامل ۱۴ ماده است که مسائلی مانند تغییر مذهب، رعایت محدودیتهای سختگیرانه، پیروی از پوشش و رفتار اجباری، منع گشتوگذار، منع شنیدن موسیقی و اطاعت کامل از قوانین طالبان و محدودیت بر آزادیهای تحصیلی و شخصی دانشجویان را در برمیگیرد. در مادهی ششم این تعهدنامه از تمام دانشجویان خواسته شده که با امضای آن، متعهد به پیروی از مذهب تسنن باشند. در واقع، این ماده از تمام دانشجویان شیعهمذهب میخواهد که تغییر مذهب داده و پیرو مذهب حنفی باشند.
توزیع این تعهدنامه در دانشگاه بامیان با حاشیهها و تنشهای همراه بوده است. به نقل از یک منبع، شخصی به نام حقپرست که از تاجیکهای ولسوالی کهمرد و استاد دانشکدهی شرعیات دانشگاه بامیان است، حدود سه هفته قبل از دانشجویان در صنف میخواهد که تعهدنامه را امضا کنند و تعدادی از دانشجویان هزاره و شیعه آن را امضا نکرده و استدلال میکنند که امضای این تعهدنامه برای ما ضروری نیست؛ زیرا با امضای آن ما عملاً متعهد به پیروی از مذهب تسنن میشویم. به گفتهی منبع، در نهایت موضوع بر سر این مسأله به تنش لفظی میان استاد و دانشجویان هزاره و شیعه تبدیل میشود و تعدادی از دانشجویان سنیمذهب صنف، به حمایت از استاد برخاسته و موضوع به درگیری میان طرفین منجر میشود.
یک منبع دیگر به جادهی ابریشم در این مورد گفت که تعدادی از دانشجویان دانشکدهی شرعیات دانشگاه بامیان عملاً در بخشهای امنیتی طالبان در بامیان وظیفه دارند و گاهی با اسلحه به دانشگاه و صنف میآیند. این منبع تأیید میکند که دانشجویان مسلح که سنیمذهب و اعضای طالبان هستند، تعدادی از دانشجویان هزاره و شیعه را در صنف نیز لتوکوب کردهاند. به گفتهی منبع، درگیری لفظی زمانی در یکی از صنفهای درسیِ دانشکده شرعیات به درگیری فیزیکی میان دانشجویان مبدل شده بود که استاد حقپرست به باورهای مذهبی شیعیان تاخته و گفته بوده که حالا حکومت اسلامی است و هر چیزی که ما بخواهیم، باید شما آن را اجرا کنید.
بر اساس اطلاعات منابع، پس از تنش لفظی و درگیری میان استاد حقپرست، دانشجویان سنیمذهب و شیعهمذهب در داخل صنف و لتوکوب تعدادی از دانشجویان شیعه توسط اعضای طالبان، در صحن دانشگاه نیز تعدادی از دانشجویان هزاره توسط اعضای طالبان لتوکوب شدند. منبعی به جادهی ابریشم گفت: «یک دانشجو را دیدم که لباسها و سروصورتش پر از خاک و گِل بود که توسط طالبان در صحن دانشگاه لتوکوب شده بود.»
به گفتهی منابع، تعدادی از دانشجویان شرعیات که همزمان عضو گروه طالبان و مسلح نیز هستند، بالای دانشجویان هزاره و شیعه، در داخل صنف دست به اسلحه بردند.
همچنین منبع افزود، در خوابگاه دانشگاه میان نیز طالبان از دانشجویان هزاره و شیعه تعهد گرفته که باید نماز را در مسجد بخوانند؛ اما آنان ملزم به اقتداء به امام جماعت سنیها نشدهاند. این منبع تأیید میکند که دانشجویان و استادان دانشگاه بامیان ملزم شدهاند تا پوشش «افغانی و اسلامی» داشته باشند. او میگوید که پوشش مورد نظر طالبان در دانشگاه بامیان داشتن لباس افغانی همراه با کلاه و لنگی است و دانشجویان و استادان دانشکدهی شرعیات، بر اساس دستورهای طالبان، باید با لباس افغانی، کلاه و لنگی به دانشگاه بیایند و سایر دانشجویان و استادان نیز اگر لنگی نداشته باشند، حتماً باید کلاه بپوشند.
در بامیان کمیسیونی به نام «کمیسیون بررسی سیرت و صورت» ایجاد شده و بر اساس اطلاعات منابع، تا کنون دو بار هیأت این کمیسیون در دانشگاه بامیان آمده و «صورت و سیرت» استادان؛ شامل لباس افغانی، کلاه و لنگی را بررسی کرده و ریش استادان را اندازه گرفتهاند. این منبع میگوید که در دانشگاه بامیان اگر صورت و سیرت دانشجویان طبق دستور طالبان نباشند، از امتیاز بدل اعاشه و لیلیه محروم میشوند.
بر علاوه وضع مقررات و محدودیتهای سخت و طبق میل و برنامهی طالبان بر دانشجویان هزاره و شیعه در دانشگاه بامیان، برخی از استادانی که در دورهی طالبان در این دانشگاه استخدام شدهاند و متمایل به قرائت «دیوبندی» از اسلام هستند، در برخی موارد اعتقادات، ارزشها و دستورهای مذهبی شیعیان را در صنفهای درسی مسخره کرده و بر آن میتازند. یک منبع با حفظ هویتش به جاده ابریشم گفت: من دو بار شاهد بر خود مذهبی استادان سنیمذهبِ افراطیای که به تازگی از سوی طالبان استخدام شدهاند، با دانشجویان هزاره و شیعه بودم. در نهایت، این مسأله توسط رئیس دانشگاه حل شد.
کمیسیون ارشاد و دعوت
در سال اول حکومت طالبان، «کمیسیون ارشاد و دعوت» در دانشگاه بامیان ایجاد شد. این کمیسیون چهار نفر عضو دارد؛ آمریت که در رأس آن یک مُفتی طالبان قرار دارد، مؤذن و دو مبلغ. همهی اعضای آن سنیمذهب هستند و هیچکدام آنها تحصیلات دانشگاهی ندارند. یک منبع به جادهی ابریشم گفت که اعضای کمیسیون در اوایل بسیار برخورد بد و خشن با هزارهها و شیعهها در دانشگاه بامیان داشتند و در سمینارها و درسهای دینیای که برگزار میکردند، به کسی اجازهی سؤال نمیداند و هزارهها و شیعیان را عملاً تمسخر میکردند. او اضافه میکند که کارمندان این کمیسیون و برخی از استادان استخدامشدهی سنیمذهب توسط طالبان در دانشگاه بامیان، نظام جمهوری را «نظام کفری» میگویند و تصور میکنند که کارمندان دوران جمهوریت از مسائل اسلامی کاملاً دور بودهاند.
بر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی منابع در دانشگاه بامیان، حضور استادان و کارمندان اداری دانشگاه بامیان در صنفهای درسی و سمینارهای کمیسیون ارشاد و دعوت الزامی است و از همه حاضری گرفته میشود. منابع اضافه میکنند که در سمینارهای دینیای که این کمیسیون برای استادان، دانشجویان و کارمندان دانشگاه بامیان برگزار میکند، از منابعی اهل سنت استفاده میشود و از روایت و منبع مذهب شیعه خبری نیست؛ در حالیکه اکثریت مطلق اشتراککنندگان این سمینارها در دانشگاه بامیان شیعهها میباشند.
به گفتهی منابع، کمیسیون ارشاد و دعوت در کنار ارائهی سمینارهای دینی، بر پوشش استادان، دانشجویان و کارمندان دانشگاه بامیان نیز نظارت میکند و آنان را تحت فشار قرار میدهند تا نوع پوشش مورد نظر طالبان را در دانشگاه رعایت کنند و اگر استادان و کارمندان مطابق دستورهایشان عمل نکنند، توصیه و اخطاریه دریافت کرده و با منفکی مواجه میشوند. دانشجویانی که به گفتههای آنان عمل نکنند، بدل اعاشهشان قطع، تبدیل و یا هم از دانشگاه اخراج میشوند.
منابع تأیید میکنند که این کمیسیون در برخی از سمینارهایشان روایتهای اهل تشیع را عملاً زیر سؤال برده و مسخره میکند و قسماً افراد را به واگذاری آنها تشویق میکنند. این منابع اضافه میکنند که از استادان و کارمندان شیعهمذهب دانشگاه بامیان بارها خواسته شده که نماز جماعت را به امامت امام اهل سنت ادا کنند و در موارد اندکی هم بودند استادان و کارمندانی شیعهمذهبی که به ناچار نماز را پشت امام سنی اقامه کردهاند.
در کنار این مسائل گفته میشود که اعضای کمیسیون ارشاد و دعوت در دانشگاه بامیان و برخی از استادان سنیمذهب دانشگاه، در موارد زیادی پیامهای عقیدتی با روایت مذهبی اهل تسنن را از طریق گروههای واتساپ همگانی میکنند. منابع میگویند که در تمامی برنامهها و پیامهای این کمیسیون، تأیید عامدانه بر روایتهای اهل تسنن صورت میگیرد و نشانههای از اخوت اسلامی، تحمل و بردباری نسبت به شیعیان دیده نمیشود. منابع اضافه میکنند که مسائل امامت شیعیان بارها در مباحث اعضای این آمریت زیر سؤال برده شده و مسألهی خلافت بسیار برجسته شده است.
به گفتهی منابع، مسألهی به نیکویی یاد نکردن از صحابه و بهخصوص عایشه همسر پیامبر در سمینارها و پیامهای آمریت ارشاد و دعوت در دانشگاه بامیان بسیار یاد میشود. به خاطرییکه آنها تصور میکنند که اهل تشیع رافضی هستند و به صحابه و عایشه دشنام میدهند. این امر را تا سرحد کفر تفسیر میکنند و به صورت مستقیم و غیرمستقیم میگویند که این عقاید تشیع مساوی به کفر است.
به گفتهی منابع، بارها از طرف کارمندان و استادان شیعهمذهب دانشگاه بامیان پیشنهاد شده که یک امام جمعهی اهل تشیع استخدام گردد؛ ولی دانشگاه و آمریت ارشاد و دعوت هیچ توجهی نکردهاند.
منابع میگویند که مضامین و محتوای فقه جعفری از دیپارتمنت فقه دانشگاه بامیان کاملاً پاکسازی شده و مفردات درسی تمامی دیپارتمنتها؛ بهخصوص علوم اجتماعی، با دیدگاه مذهبی اهل تسنن تغییر داده شده است. حدود سی واحد درسی دروس عقیدتی و مذهبی در برنامهی درسی دیپارتمنتها، در سطح تمامی تحصیلات عالی اعمال شده است.
همچنین، منابع به جادهی ابریشم میگویند که اذان در مسجد دانشگاه بامیان مطابق خوانش اهل تسنن بوده و طبق افق و زمانبندی اهل تسنن داده میشود و در کنار آن، افراد شیعهمذهب تا سطح مدیریتها از اداره و رهبری دانشگاه بامیان کاملاً پاکسازی شدهاند. فقط افرادی در سطح مأمورین پایینرتبه و بهخصوص کارمندان نسبتاً تخنیکی تا حدودی باقیماندهاند.
این محدودیتها و فشارهای مذهبی در حالی در دانشگاه بامیان از سوی طالبان اعمال میشوند که اکثریت مطلق دانشجویان این دانشگاه را هزارهها و شیعهها تشکیل میدهند و قبل از تسلط گروه طالبان، اکثریت استادان را نیز هزارهها و شیعهها تشکیل میدادند. پس از سلطهی گروه طالبان، استادان هزاره و شیعه در چند نوبت، از دانشگاه بامیان اخراج شدند.
طالبان در سال ۱۴۰۴خ. ۳۴ نفر از استادان هزارهتبار دانشگاه بامیان اخراج کردند و در سال ۱۴۰۳ نیز ۴۹ نفر از استادان باتجربهی هزارهتبار دانشگاه بامیان را اخراج کردند.
یافتههای این گزارش نشان میدهند که هزارهها و شیعیان در دانشگاه بامیان با افزایش فشارهای مذهبی، محدودیتهای آموزشی و تغییرات ساختاری تحت حاکمیت طالبان روبهرو شده هستند. بر اساس روایت منابع، دانشجویان و استادان هزاره و شیعه با محدودیتهای عقیدتی و رفتاری، فشار برای تبعیت از قرائت مذهبی مورد نظر طالبان، تغییر محتوای آموزشی، کاهش حضور شیعیان در ساختار دانشگاه و برخوردهای تبعیضآمیز مواجهاند.
این رویکرد در حالی از سوی طالبان در دانشگاه بامیان در مورد هزارهها و شیعهها اعمال میشود که برخی از نهادهای سیاسی و مذهبی؛ مانند شورای علمای شیعه و کمیسیون عالی شیعیان افغانستان به صورت گسترده به نفع طالبان تبلیغ میکنند و عملاً با حکومت طالبان همسویی و همکاری دارند و برای مقبولیت عمومی حکومت طالبان از هیچ تلاشی دریغ نمیورزند.
نظر بدهید