گزارش: اسحاق جویا
باشندگان منطقه‌ی دامن خلیل در ولسوالی مرکز بهسود ولایت میدان‌وردک، در پی سال‌ها مواجهه با خشک‌سالی و کمبود آب، ساخت یک بند آب خاکی را با مشارکت مردم و کمک‌های خیرین آغاز کرده‌اند.
این پروژه قرار است با ذخیره‌سازی آب‌های بارندگی، سیلاب‌های بهاری و ذوب برف، زمینه‌ی توسعه‌ی کشاورزی و بهبود وضعیت معیشتی صدها خانواده را در این منطقه فراهم کند.
به‌گفته‌ی باشندگان محل، کمبود آب در سال‌های گذشته مشکلات جدی برای کشاورزان و مالداران منطقه ایجاد کرده است. خشک‌شدن منابع آبی، کاهش زمین‌های قابل کشت و از‌بین‌رفتن محصولات زراعتی، زندگی اقتصادی مردم را با دشواری روبه‌رو کرده و شماری از خانواده‌ها را به ترک منطقه و مهاجرت واداشته است.
باشندگان دامن خلیل می‌گویند که هر سال با آغاز فصل بهار، حجم قابل توجهی از آب ناشی از بارندگی، ذوب برف و سیلاب‌های فصلی، از منطقه عبور می‌کند، اما به دلیل نبود تأسیسات مناسب برای ذخیره‌سازی، بخش بزرگی از این منابع آبی بدون استفاده از دسترس مردم خارج می‌شود.
اهالی منطقه‌ی دامن خلیل با هدف جلوگیری از هدررفتن این آب‌ها و استفاده از آن در فصل‌های کم‌آبی، تصمیم گرفته است تا با امکانات و توانایی‌های محدود خود یک بند آب احداث کنند.
آغاز ساخت بند آب با مشارکت مردم و خیرین
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از سوی باشندگان محل، کار ساخت بند آب دامن خلیل در ت ۲۲ اسد ۱۴۰۵، با حضور شماری از مقام‌های محلی و مسئولان حوزه‌ی دریایی، رسماً افتتاح شد و کار عملیِ آن آغاز گردید.
در مراسم افتتاح این پروژه، آقای عالمی، امام جمعه غرب کابل، رئیس حوزه‌ی دریایی ولایت میدان‌وردک، معاون ولسوال طالبان در مرکز بهسود و شماری از انجینران ریاست حوزه‌ی دریایی، حضور داشتند.
این پروژه به ابتکار مردم محل و با هدف مدیریت منابع آبی منطقه، روی دست گرفته شده است. کمیته‌ی مردمی بند آب دامن خلیل مسئولیت پیشبرد پروژه و جلب کمک‌های مالی را بر عهده دارد و حاجی محمدتقی انصاری، یک تن از باشندگان منطقه دامن خلیل، به‌عنوان مسئول مالی این پروژه فعالیت می‌کند.
بودجه‌ی شش‌میلیون افغانی و اتکا به کمک‌های مردمی
بر اساس طرح تهیه‌شده از سوی کمیته‌ی مردمی بند آب دامن خلیل، که با جاده ابریشم شریک شده است، هزینه‌ی مجموع ساخت این بند آب حدود شش میلیون افغانی برآورد شده است. این پروژه از طریق کمک‌های مردم محل، خیّرین داخلی و خارجی و مشارکت‌های داوطلبانه تأمین مالی می‌شود.
یکی از باشندگان محل می‌گوید که تاکنون حدود ۵۰۰ هزار افغانی از طریق کمک‌های مردمی و خیّرین جمع‌آوری شده و تمام این مبلغ برای تأمین هزینه ماشین‌آلات و سوخت آن‌ها به مصرف رسیده است.
بااینحال، در پروپوزال این پروژه، که به تاریخ ۲۴ سنبله ۱۴۰۵ تهیه شده، میزان کمک‌های جمع‌آوری‌شده بیش از ۷۰۰ هزار افغانی اعلام شده است. بر اساس همین سند، حدود پنج میلیون و ۳۰۰ هزار افغانی دیگر برای تکمیل پروژه مورد نیاز است.
در این پروپوزال، هزینه‌های اصلی پروژه شامل مواد ساختمانی، سوخت ماشین‌آلات، دستمزد کارگران، کرایه‌ی ماشین‌آلات سنگین و انتقال تجهیزات و مواد ساختمانی عنوان شده است.
پیشرفت کار بند آب
به‌گفته‌ی باشندگان محل، کار ساخت بند آب به‌شدّت جریان دارد و تاکنون ارتفاع کاسه بند به حدود دو متر رسیده است. بااینحال، بخش‌های مختلف پروژه هنوز نیازمند کار و سرمایه‌گذاری بیشتر است.
بر اساس مشخصات تخنیکی درج‌شده در طرح، این بند از نوع خاکی بوده و طول آن ۱۰۴ متر، عرض آن ۹۱ متر و ارتفاع پیش‌بینی‌شده آن ۱۸ متر است. ظرفیت ذخیره‌سازی آب در این بند حدود یک میلیون مترمکعب برآورد شده است.
در طرح اولیه، مدت‌زمان اجرای پروژه، ۲۴ ماه تعیین شده است. مراحل ساخت آن شامل آماده‌سازی زمین، حفر و ساخت پایه، خاک‌ریزی و فشرده‌سازی بدنه‌ی بند، ایجاد سرریز و مجرای تخلیه آب و در نهایت تکمیل و تحویل پروژه به مردم محل می‌شود.
بهره‌مندی حدود یک‌هزار و ۲۰۰ خانواده از بند آب
بر اساس برآوردهای طرح اولیه، با تکمیل این بند آب، زمینه‌ی توسعه‌ی آبیاری در بیش از دو هزار هکتار زمین زراعتی فراهم خواهد شد و حدود یک‌هزار و ۲۰۰ خانواده از مزایای آن بهره‌مند می‌شوند. از این میان، حدود ۴۰۰ خانواده به‌گونه‌ی مستقیم و ۸۰۰ خانواده دیگر به‌گونه‌ی غیرمستقیم از این پروژه سود خواهند برد.
باشندگان محل نیز می‌گویند که با ذخیره‌ی آب در این بند، شماری از چشمه‌های خشکیده‌ی منطقه دوباره احیا خواهند شد و چندین قریه از آب آن بهره‌مند می‌شوند.
به باور آنان، تکمیل این پروژه می‌تواند زمینه‌ی احیای زمین‌های زراعتی، افزایش محصولات کشاورزی و بهبود وضعیت مالداری را فراهم کند. همچنین با دسترسی بهتر به آب، فرصت‌های کاری در بخش کشاورزی و باغداری افزایش می‌یابد و خانواده‌ها می‌توانند بخشی از نیازهای اقتصادی خود را از طریق تولیدات محلی تأمین کنند.
در طرح پروژه نیز پیش‌بینی شده که ذخیره‌ی آب‌های بهاری و استفاده از آن در فصل‌های خشک، خطر از‌بین‌رفتن محصولات زراعتی را کاهش دهد، امکان کشت سبزیجات و باغداری را گسترش داده و نیاز جوانان به مهاجرت برای یافتن کار را کمتر نماید.
نیاز به حمایت بیشتر برای تکمیل بند آب
با وجود آغاز کار و مشارکت مردم محل، تأمین بودجه‌ی مورد نیاز همچنان یکی از چالش‌های اصلی پیش روی این پروژه است. تاکنون بخش عمده‌ی کمک‌های جمع‌آوری‌شده صرف هزینه‌ی ماشین‌آلات و سوخت آن‌ها شده و برای ادامه و تکمیل مراحل ساخت، به منابع مالی بیشتری نیاز است.
کمیته‌ی مردمی بند آب دامن خلیل در طرح پروژه‌ی خود از خیرین، تاجران ملی، نهادهای خیریه و کمک‌کنندگان داخلی و خارجی خواسته است تا در تکمیل این پروژه سهم بگیرند. بر اساس این فراخوان، کمک‌ها می‌تواند به شکل نقدی، تأمین مواد ساختمانی، سوخت، ماشین‌آلات و نیروی کاری باشد.
مسئولان پروژه همچنین در پروپوزال خود بر ثبت کمک‌ها و مصارف، ارائه‌ی رسید، تهیه‌ی گزارش‌های مالی و مستندسازی تصویری مراحل ساخت تأکید کرده‌اند. قرار است پس از تکمیل بند، مسئولیت نگهداری و مدیریت آن به مردم و شورای محل سپرده شود.
باشندگان منطقه‌ی دامن خلیل امیدوارند با تکمیل آن، بخشی از مشکلات دیرینه ناشی از خشک‌سالی و کمبود آب برطرف شود. بااینحال، تحقق این امید به تأمین منابع مالی و ادامه همکاری مردم، خیرین و نهادهای کمک‌کننده وابسته است.
کار ساخت این بند، در حالی از سوی مردم آغاز می‌شود که در سال‌های اخیر، میزان خشک‌سالی در افغانستان افزایش یافته و کشت و زراعت مردم در نقاط مختلف کشور با آسیب‌های جدی مواجه شده است. مناطق مرکزی افغانستان بیشتر از مناطق دیگر، از تغییرات اقلیمی و خشک‌سالی متضرر شده‌اند. در پی این وضعیت، شماری از خانواده‌ها از مناطق مختلف هزاره‌جات به سایر نقاط افغانستان، به‌ویژه شهرهای بزرگ مانند کابل، هرات و مزارشریف و حتی خارج از افغانستان، مهاجرت کرده‌اند.
این در حالی است که حکومت طالبان برنامه‌های کاربردی و قابل‌ملاحظه‌ای برای مبارزه با خشک‌سالی در اختیار ندارد. از‌همین‌رو، در نقاط مختلف هزاره‌جات، مردم محل خود دست به کار شده‌اند و با احداث بندهای آب تلاش می‌کنند در برابر خشک‌سالی مقاومت و مبارزه کنند تا بتوانند به زندگی خود ادامه دهند.
نظر بدهید